György Kurtág tussen randjes poëzie

,,Niet mijn keel roept, het is de aarde die gromt (-) verstop je onder stenen tussen de insecten'', waarschuwde de Hongaarse schrijver József Attila. In die zin vormt hij al jaren een onwrikbare twee-eenheid met zijn landgenoot György Kurtág, ook al een meester van de kleinste overgang. Kurtág componeerde 55 minuten muziek voor strijkers bij de zeven beelden die Ans Hey ontwierp ter herinnering aan de oorlog en de Shoah. Al eerder werkten ze samen in een inter-disciplinair verband met leden van het Nationale Ballet op muziek van Xenakis, Van Bergeijk, Ligeti en Nico. Je associeert Hey's strak gestileerde beelden nu niet direct met de Midden-Europese belevingswereld van de Hongaren, bij Kurtág en Attila passen eerder roodomrande ogen en wijd opengesperde monden. Anderzijds laten de anonieme beelden als verstilde witte accenten in de weidse architectuur alle ruimte aan een ontplooiing van Kurtágs expressionistische ideeënwereld.

Een klein uur lang luisteren naar vereenzaamde klanken lijkt geen geringe opgave. Kurtág staat afdwalen niet toe. Maar op de beste momenten ontstijgt de muziek elke vertwijfeling. Kurtágs kunst is bitter, maar niet verbitterd. En zo is er zelfs plaats voor uitgelatenheid, al ligt de hysterie op de loer. Deze muziek is zo rijk aan vele schakeringen in emotionele en muziekzaaltechnische zin en dan is een uur eerder te weinig.

Kurtág schakelde 26 delen aaneen, een enkele maal onderbroken voor het voordragen van Attila's de poëzie. Ze vervliegen als Webern-aforismen, in zettingen voor een strijktrio dan wel een solo-instrument, afgewisseld met een enkel duet. Zoals zo vaak bij Kurtág ontbreken niet de vele in memoriams. Oneindig teer suizelende klankspinsels. soms geladen als een nauwelijks gestileerde huilbui, worden afgewisseld met felle accenten en woedende uithalen. Het meeste is gloednieuw. De uitvoeringen door violiste Hiromi Kikuchi, altviolist Ken Hakii en vooral cellist Stefan Metz waren onvergetelijk gedetailleerd afgewerkt, als de nerf van een grasscheut, om met Attila te spreken.

Traveling Memory, van beeldhouwster Ans Hey en componist György Kurtág met poëzie van József Attila en Orlando Ensemble o.l.v Stefan Metz. Gehoord 3/5 Amstelkerk Amsterdam. Herhaling 4/5 zelfde plaats, 7/5 Muziekcentrum Den Bosch, 21/5 Koninklijke Academie Den Haag en 9/6 Bergkerk Deventer.

    • Ernst Vermeulen