Rechterhand van Ho Chi Minh

`De favoriete neef van oom Ho', zo werd de prominente Vietnamese politicus en oudgediende uit de onafhankelijkheidsstrijd Pham Van Dong wel familiair genoemd. Naar vandaag bekend geworden is, is Pham Van Dong, die 33 jaar lang premier van Vietnam was, afgelopen zaterdag overleden – daags voor de 25ste verjaardag van het einde van de oorlog en de `bevrijding' van Zuid-Vietnam, zoals het communistische regime in Hanoi de Vietnamese hereniging aanduidt. Om de festiviteiten niet te doorkruisen, is de dood van Pham Van Dong de afgelopen dagen geheim gehouden; waarschijnlijk zullen de door de overheid gecontroleerde media de bevolking pas morgen op de hoogte stellen.

Dong werd geboren op 1 maart 1906; dat is althans zijn officiële geboortedatum. In privé-gesprekken heeft hij gezegd dat hij eigenlijk drie jaar eerder ter wereld kwam in de provincie Quang Ngai. Na zijn schooltijd in Hué en Hanoi raakte Dong betrokken bij de nationalistische beweging in Vietnam die zich verzette tegen de Franse kolonisator. Tussen 1929 en 1936 werd hij opgesloten in een strafkamp. Daarvoor al, in 1925, had hij in het Zuid-Chinese Kanton, destijds een verzamelplaats voor uitgeweken Vietnamese communisten, zijn landgenoot Ho Chi Minh ontmoet, de legendarische onafhankelijkheidsleider en latere president van Noord-Vietnam.

In Kanton werd de basis gelegd voor de later samenwerking tussen `oom Ho' en `neef Pham'. Pham Van Dong stond in 1954 aan het hoofd van de communistische Vietnamese delegatie op de Geneefse Conferentie die zou leiden tot het vertrek van de Fransen en de verdeling van Vietnam. Terug in Hanoi werd Dong premier van Noord-Vietnam, een post die hij ook na de Vietnamese hereniging in 1975 zou vasthouden. Tijdens de Vietnam-oorlog was hij het publieke gezicht en de stem van Noord-Vietnam, die met volharding de Noord-Vietnamese zege predikte. Henry Kissinger noemde hem ,,sluw en schaamteloos''.

In juni 1987 trad hij af, maar ook de afgelopen jaren bleef de vrijwel blinde Dong de communistische leiding regelmatig van advies dienen. De ex-premier verscheen af en toe in het openbaar. Hij was bij die gelegenheden in het wit gekleed, zoals zijn in 1969 overleden mede-revolutionair Ho Chi Minh, en moest door medewerkers worden ondersteund.

Tijdens de regeerperiode van Dong als premier van een herenigd Vietnam, ging het land op slot en waren er geen handelsbetrekkingen. In die periode werden ook Zuid-Vietnamezen die voor de Amerikanen hadden gewerkt naar zogenoemde heropvoedingskampen gestuurd. Zuid-Vietnamezen die in deze kampen hebben gezeten, spreken onomwonden van gevangenissen met een uiterst wreed regime. Om aan internering in deze kampen te ontkomen, probeerden duizenden het land te ontvluchten in gammele bootjes. Weinigen slaagden daarin.

Na het aftreden van de toen 80-jarige Dong werd tot de Doi Moi besloten, het restauratie-programma van het land dat ertoe leidde dat Vietnam zich open begon te stellen voor de vestiging van buitenlandse bedrijven. Rond 1994 kwamen daar ook Amerikaanse bedrijven bij.

    • Robert Giebels