Monarchie 1

Thomas von der Dunk mag `cultuurhistoricus' zijn, zijn kennis van onze cultuur en geschiedenis blijkt ernstige leemtes te vertonen (NRC Handelsblad, 22 april). Zo heeft hij geen flauw idee van de oorsprong van het `koningin bij de gratie Gods'. Die oorsprong is te vinden in de verhalen van het Oude Testament. Wanneer het volk Israel in het beloofde land is gekomen heeft het geen koning. Het is immers geroepen om direct onder Gods koningschap te leven en wanneer het ontspoort wordt het door door God geroepen richteren weer op de rails gezet. Maar in de tijd van Samuël, de laatste richter, wil het volk gewoon een koning, zoals alle andere volkeren die ook hebben. Samuël is daar verontwaardigd over, maar God draagt hem op toe te geven. Het is alsof hij zegt: als jullie dat zo graag willen: vooruit dan maar! De eerste koning van Israel wordt door God zelf aangewezen en hij krijgt van Samuël meteen een gedragscode mee. Zo is hij `koning bij de gratie Gods': hij is volkomen afhankelijk van God en het is hem te raden ernst te maken met Gods geboden. Dat is zo ongeveer het tegendeel van wat Von der Dunk ervan maakt: het `idee van goddelijke oorsprong, waarbij de vorst dankzij intensieve contacten met het Hogere weet had van de aardse voornemens van de Voorzienigheid'.

Het zal (op zijn zachtst gezegd) historisch wel niet helemaal zo gegaan zijn als in het Oude Testament wordt verteld, maar de strekking van het verhaal over Israels eerste koning – en van alle andere verhalen over Israels koningen – is volstrekt duidelijk: koning zijn `bij de gratie Gods' betekent dat je niet op grote voet leeft, je niet verheft boven anderen en aandachtig naar God luistert.

Het is opmerkelijk dat Von der Dunk wel allerlei vorsten uit het Oranjehuis de revue laat passeren, maar in alle talen zwijgt over koningin Wilhelmina. Kwam zij hem niet te pas bij zijn poging de aanhangers van het Oranjehuis als een stel idioten voor te stellen? Zeker, zij had haar eigenaardigheden, maar toen ze er wezen moest, wás zij er. Zij heeft scherp gezien dat met de nazi's geen enkele overeenkomst mogelijk was: het was erop of eronder. In de eerste jaren van de bezetting heeft een groot deel van ons volk de kat uit de boom gekeken, maar dat deed Wilhelmina niet. Zij was onverbiddelijk in haar verzet en zo is zij een bron van inspiratie voor veel twijfelmoedigen geweest. Zij heeft gedaan wat Willem de Zwijger in zijn tijd voor het Nederlandse volk heeft gedaan. Zo heeft zij de traditie van het Oranjehuis hooggehouden.

Wie zegt dat koningin Beatrix niet in deze traditie staat? Is het heel erg dat ze weet waar ze het over heeft en dat ze haar taak ernstig opvat? Het erfelijk koningschap heeft in elk geval het voordeel dat de troonopvolger de traditie met de paplepel ingegoten krijgt. Dat traditie echt iets kan betekenen, kun je zien aan de geslachten van ingenieurs, artsen en predikanten.