Eiland in verzet tegen oefeningen

Een tropisch strand op het Amerikaanse eilandje Vieques, bij Puerto Rico, dreigt het toneel te worden van een confrontatie tussen demonstranten en de Amerikaanse autoriteiten.

Gisteren arriveerden twee oorlogsschepen met duizend mariniers voor de kust van het eiland. Ook is extra politie aangevoerd. De oorzaak van de hoog opgelopen spanning is het feit dat de Amerikaanse marine tweederde van het eiland bezit en gebruikt voor militaire oefeningen. Vorig jaar kwam een burger op Vieques om het leven door verkeerd afgeworpen bommen. Daarna schortte het Pentagon de omstreden militaire oefeningen tijdelijk op. Betogers die willen dat de oefeningen definitief worden afgeblazen, houden al een jaar delen van het oefenterrein bezet om hervatting van de oefeningen te verhinderen. Het Pentagon acht het oefenterrein onmisbaar voor de Atlantische vloot.

Vieques, dat slechts 135 vierkante kilometer groot is en niet meer dan 9.300 inwoners telt, hoort bij Puerto Rico. Sinds 1941 houdt de Amerikaanse marine er landingsoefeningen en oefenbombardementen. Het niet-militaire deel van Vieques probeert zich te ontwikkelen als toeristenbestemming.

Onder Puertoricanen bestaat al tientallen jaren grote weerstand tegen de militaire activteiten op Vieques. Puerto Rico heeft een gemenebest-relatie met de Verenigde Staten, waarbij de inwoners Amerikaans staatsburger zijn maar niet mogen stemmen bij nationale verkiezingen. De marine erkent dat eerdere beloftes om economische hulp te geven in ruil voor de overlast niet zijn nagekomen.

Toen op 19 april vorig jaar tijdens een oefening een civiele beveiligingsman op het eiland door bommen werd gedood, eiste heel Puerto Rico dat de bombardementen gestaakt werden en de marine haar basis zou opgeven. Maar begin dit jaar bereikte de regering-Clinton een akkoord met gouverneur Pedro Rossello, waarbij de oefeningen althans voorlopig hervat mochten worden. In een massale betoging demonstreerden zo'n 100.000 inwoners van Puerto Rico tegen die overeenkomst.

Volgens het akkoord mag de marine het oefenterrein weer in gebruik nemen, om te beginnen alleen met nepbommen die geen explosieven bevatten. In ruil daarvoor krijgt het economisch onderontwikkelde eilandje veertig miljoen dollar. Binnen twee jaar moet een referendum op Vieques bepalen of de marine ook de oefeningen met échte bommen mag hervatten. Als de kiezers ja zeggen, krijgt het eiland nog eens vijftig miljoen dollar. Zeggen ze nee, dan moet de marine het terrein ontmantelen.

De betogers op Vieques hebben uitvoering van het akkoord tot nog toe verhinderd. Joe Lockhart, de woordvoerder van president Clinton, zei dit weekeinde dat de regering vastbesloten is om te zorgen dat de afspraak uitgevoerd kan worden. Verwacht wordt dat agenten van de FBI en marechaussees de demonstranten zullen arresteren, waarna mariniers zullen voorkomen dat anderen hun plaats innemen. De kwestie ligt politiek gevoelig, omdat veel Puertoricanen op het Amerikaanse vasteland wonen en daar stemrecht hebben. Als de regering-Clinton de Puertoricanen tegen zich in het harnas jaagt, kan dat gevolgen hebben voor Hillary Clinton. Die wil senator worden voor New York, waar veel Puertoricanen wonen.