Een ontwricht gezin dat het publiek niet weet te boeien

Anders dan de naam doet vermoeden is er in de Bollenschuur aan de Teylingerlaan in Sassenheim geen bloembol te vinden. Het vervallen en in onbruik geraakte gebouw dient deze weken als locatie voor Pens, een nieuw theaterstuk van toneelschrijfster en regisseuse Judith de Rijke. De Rijke, die het stuk schreef ter gelegenheid van de opening van het project De Kunst van Scheppend Water, Zuid-Holland Cultuurprovincie 2000, liet zich inspireren door de duin- en bollenstreek en koos als hoofdpersonen voor Pens een bollenkwekersfamilie die allang geen bollen meer kweekt maar wel in de oude schuur is blijven wonen.

In de voorstelling heeft De Rijke de theatrale mogelijkheden van de locatie handig benut. In de hoge ruimte van beton, ijzer en hout spelen de acteurs zowel op de benedenvloer als op de twee door balustrades omgeven galerijen erboven. Het verleden houdt de personages hier gevangen, het heeft zelfs een stem die hun van tijd tot tijd toespreekt.

De gezinsleden – vader, moeder, dochter en zoon – kunnen zich er niet voor afsluiten en het voert hen steeds weer terug naar de tijd dat de jongste dochter des huizes, Lily, nog leefde. Haar plotselinge, geheimzinnige dood heeft het gezin totaal ontwricht, hun geestelijke onttakeling heeft de onderlinge verhoudingen verziekt. Zo rent de moeder (Annelies van der Bie) tierend rond, verwilderd zwaaiend met een vleesmes, de vader (Jacques Commandeur) die zegt van haar te houden, sart haar terwijl hij rondscheurt in zijn elektrische rolstoel, de verwarde dochter (Gusta Geleijnse) houdt haar hoofd in een scheve kramp en de zoon (Peter Bischoff) zit de hele voorstelling verstomd op een ladder.

Het geheim dat de familie met zich meetorst houdt de voorstelling in een ijzeren greep. Het verhaal kent haast geen voortgang. De personages zitten elkaar voortdurend op de huid, maar hun taal is verhullend, topzwaar en vol bijbelse en quasi-poëtische beeldspraak.

De ontknoping van het bizarre drama laat lang op zich wachten en is vooral te danken aan de tussenkomst van de stem uit de ruimte. Die stem behoort de dode dochter toe die op een gegeven moment als een engel der wrake aan een kabel naar beneden zakt om het gezin ter verantwoording te roepen en zo komt ten slotte aan het licht dat ze door haar familie is misbruikt en vermoord.

Dat die onthulling nauwelijks schokt, heeft te maken met het feit dat de personages je onverschillig laten. Hun wanen en fobieën zijn aan het eind nog dezelfde als aan het begin, er is te weinig ontwikkeling, spanning ontbreekt. Meer lucht in tekst en spel hadden die tekortkomingen wellicht kunnen compenseren. Nu maakt het dollemansgeschreeuw het kijken naar Pens vanaf houten vlonders zonder leuningen tot een lange zit. Alleen de zoon houdt zich gedeisd, maar zijn zwijgende aanwezigheid heeft zo weinig functie dat je hem na verloop van tijd bijna vergeet.

Voorstelling: Pens. Tekst en regie: Judith de Rijke; vormgeving: Andreas Freichels; spel: Jacques Commandeur, Annelies van der Bie, Gusta Geleijnse, Inge Paulusse, Peter Bischoff. Gezien: 26/4 Bollenschuur Teylingerlaan 70 Sassenheim. Aldaar t/m 27/5. Reserveren: 0900-0191.

    • Noor Hellmann