Agentje pesten als Berlijns ritueel

Het was minder erg dan in andere jaren, maar rustig bleef het op de eerste mei niet in Berlijn. Rellen worden een traditie waarop de politie zich even serieus voorbereidt als de relschoppers.

Neo-nazi's, autonomen, skinheads, vakbondsleden, communisten en heksen – op 1 mei was in Berlijn iedereen die tegen het `turbo-kapitalisme' is de straat opgegaan. De bonden eisten meer werk. Rechtsradicalen protesteerden tegen de winsten van de grote industrieën. Vrouwen dansten om vuren om de geesten van de winter en het grote geld te verjagen. `Revolutionairen' voerden oorlog met de politie.

De balans: 350 personen werden opgepakt, 120 agenten en tientallen demonstranten raakten gewond. En dat viel mee. Vorig jaar waren er 300 gewonden. Natuurlijk zijn er winkelruiten en auto's vernield, maar ,,de gevreesde escalatie is uitgebleven'', merkte de politiewoordvoerder droogjes op.

Dagen tevoren had de politie gewaarschuwd dat `Chaoten' het voorzien hadden op het opgeknapte nieuwe centrum van de stad. De `bolwerken van het kapitalisme' – de dure winkels in de Friedrichstrasse, Potsdamer Platz en de prestigieuze autosalon van Volkswagen en Mercedes aan Unter den Linden – zouden in de as worden gelegd. Zelfs de bondskanselarij kon worden bestormd. Uit voorzorg had de Senaat 6400 man politie opgetrommeld. Met helikopters, paarden, busjes en waterkanonnen werden de brandhaarden bewaakt.

Maar de apocalyps liet op zich wachten. Mede dankzij de overweldigende hoeveelheid `groen' op straat werd voorkomen dat de gewelddadigheden tussen neonazi's en autonomen uit de hand liepen.

Terwijl in heel Duitsland vakbeweging en sociaal-democraten op 1 mei herdenken dat in 1886 de Amerikaanse arbeidersbeweging de achturige werkdag voor elkaar kreeg, ontaardt de internationale feestdag van arbeiders in Berlijn al jaren in grof geweld. In de hoofdstad is het geweldspotentieel volgens de Binnenlandse Veiligheidsdienst het hoogst van Duitsland. Berlijn telt de meeste militante links-extremisten: 1450 in totaal. Het extreem-rechtse potentieel is in Saksen-Anhalt en Mecklenburg-Voorpommeren hoger dan in Berlijn.

De verklaring ligt in het verleden. Tijdens de Duitse deling was West-Berlijn een vrijhaven voor alternatieven; dienstweigeraars, linkse activisten en terroristen van de RAF (Rote Armee Fraktion). Voor iedereen die zich links noemde, van maoïst tot anti-fascist, werd de eerste mei `de moeder van alle demonstraties'. In de jaren zestig en zeventig probeerde de APO (Anti-Parlementaire Oppositie) op 1 mei met een mars door verpauperde wijken nog de arbeiders te enthousiasmeren. In de jaren tachtig toen krakers en punkers zich roerden, verdween het politieke karakter naar de achtergrond en kregen vandalisme en `agentje pesten' de overhand.

1987 geldt als het heftigst' jaar. Een Riesenkrieg, aldus de autonoom John Banse. Huizen en auto's werden in brand gestoken; in Kreuzberg (West-Berlijn) moest de politie de noodtoestand afgekondigen. Later verplaatste het vandalisme zich naar de Käthe Kollwitz-Platz in Prenzlauer Berg (Oost-Berlijn). Geen auto bleef heel, winkels werden totaal vernield. Straatgevechten met politie werden een Berlijns ritueel. Dit jaar was de Wallpurgisnacht van 30 april op 1 mei heilig vergeleken bij 1998 toen 5000 demonstranten tegenover 5000 agenten op het plein stonden. Ditmaal dansten de vrouwen verkleed als heksen – naar heidens gebruik – vreedzaam rondom vuren om de boze wintergeesten uit te drijven.

Dat Hitler op 10 april 1933 de eerste mei tot een vrije `feestdag van de nationale arbeid' uitriep wil nauwelijks iemand zich nog herinneren. Behalve de rechtsradicale NPD (Nationale Partei Deutschland), die gisteren in de Oost-Berlijnse wijk Hellersdorf op straat bijeenkwam. Met leuzen tegen het `grootkapitaal' en tegen buitenlanders proberen ze de arbeiders te paaien in de wijk met de meeste oud-communisten. ,,Werk voor Duitsers'', schalde een NPD-er gewapend met een zwart-wit-rode vlag terwijl een oorlogslied (Wir zogen in das Feld) door de luidsprekers knetterde. ,,Er is genoeg werk, hier in supermarkt Plus'', schalde een oude vrouw terug, die stond te kijken. ,,Maar daar hebben jullie geen trek in.''