Moordenaar Marianne Vaatstra nog spoorloos

Het Friese Zwaagwesteinde herdenkt vanavond Marianne Vaatstra. Het is vandaag een jaar geleden dat ze werd verkracht en vermoord in Veenklooster. De dader is nog steeds spoorloos.

Na een avondje stappen fietste de 16-jarige Marianne Vaatstra met twee vrienden vanuit Kollum, waar ze Koninginnedag had gevierd, naar huis. Bij het fietstunneltje onder de Lauwersmeerweg nam ze afscheid van haar vrienden en reed alleen het fietspad naast de Keningswei op. Daar, zes kilometer van huis, ontmoette ze haar belager. Hij verkrachtte en vermoordde de scholiere, wurgde haar en sneed haar keel door. Ongerust geworden familieleden vonden Marianne de volgende morgen ontkleed in een weiland naast het fietspad.

Een jaar na de moord, die een schokgolf veroorzaakte in de hechte dorpsgemeenschap van Zwaagwesteinde, loopt de moordenaar nog steeds vrij rond. Zes verdachten, drie asielzoekers en drie autochtonen, werden het afgelopen jaar aangehouden. Allen gingen na DNA-onderzoek vrijuit. De dader moet een `professional' zijn die doelgericht te werk is gegaan, stelt het OM. Niet uitgesloten wordt dat hij een bekende was van het slachtoffer, omdat er geen worstelsporen op de plaats van het misdrijf zijn aangetroffen.

In het dorp gonsde het kort na de moord van de geruchten. Veel mensen gingen er vanuit dat een asielzoeker de moordenaar moest zijn. Was Marianne niet gevonden met een doorgesneden keel? Kwam ze niet geregeld in azc De Poelpleats in Kollum waar ze een vriendje zou hebben gehad? Waarom was het azc niet van meet af aan bij het buurtonderzoek betrokken? Was ze niet bedreigd door een asielzoeker in een café, die daarbij een keelsnijdend gebaar had gemaakt?

In juli werd bekend dat twee asielzoekers in de nacht van de moord waren verdwenen uit De Poelpleats. Een maand later zocht justitie een 26-jarige Irakees als hoofdverdachte en een 19-jarige Afghaan als getuige. Na een internationaal opsporingsonderzoek werd de Irakees op 8 oktober vorig jaar aangehouden in Istanbul. De familie Vaatstra eiste opheldering van justitie. De aanwijzingen tegen de voortvluchtige asielzoekers waren volgens de familie van meet af aan talrijk en concreet geweest. Justitie zou die hebben genegeerd, waardoor de mannen ,,een voorsprong van weken'' zouden hebben gehad. Justitie sprak de kritiek tegen. Vier dagen na de moord was het azc bij het onderzoek betrokken en stationeerde het OM een contactpersoon in het centrum. De teleurstelling bij zowel familie als justitie was groot, toen DNA-onderzoek uitwees dat de Irakees niet de moordenaar was. De 19-jarige Afghaan wordt sindsdien niet meer gezocht. Justitie zegt dat de Afghaan alleen gezocht werd om de Irakees te traceren.

Inmiddels had de gemeenteraad van Kollumerland in juli met acht stemmen voor en zeven tegen positief beslist over verplaatsing van De Poelpleats van de rand van het dorp naar een locatie in de bebouwde kom. Een informatieavond hierover op 7 oktober in Kollum liep volledig uit de hand, toen vijf woedende Zwaagwesteinders burgemeester P. Visser van Kollumerland met eieren bekogelden. Ze uitten hun frustratie over het in hun ogen falende justitie-onderzoek en het negeren van de onrust die onder de bevolking leefde na de moord op Marianne. De vijf werden in december veroordeeld tot celstraffen van drie weken met een proeftijd van twee jaar. Drie van de veroordeelden gingen in hoger beroep. Deze maand moeten H. Veenstra uit Twijzelerheide van het actiecomité `AZC Nee' en oud-politieman B. van der Woude uit Damwoude zich voor de rechter verantwoorden wegens discriminerende uitlatingen. Veenstra stelde op de bewuste manifestatie in Kollum dat asielzoekerscentra gepaard gaan met ,,overlast, intimidatie, onverschilligheid, diefstal, verkrachting en moord''. Vader Vaatstra noemde zijn dochter daar ,,slachtoffer van een falend Nederlands asielbeleid''.

Na de uit de hand gelopen informatieavond stelde Visser een ,,time out'' in om de gemoederen tot bedaren te brengen. Een `mediator' (bemiddelaar) werd ingehuurd, die door middel van gesprekken de verstoorde verhoudingen in het dorp moest herstellen. Maar de middenstanders en de omwonenden van de Willem Loréweg, waar het permanente azc zou komen, weigeren met de bemiddelaar te praten.

In januari dit jaar besloot justitie een grootscheeps DNA-onderzoek te houden. Aan in totaal 170 mannen werd gevraagd vrijwillig wangslijm af te staan. Op acht na voldeden ze aan dit verzoek. Van een zesde verdachte, een 52-jarige man uit Driesum, werd in het geheim, maar met toestemming van de rechter-commissaris, DNA afgenomen. Ook hij ging vrijuit. Het recherchebijstandsteam dat de moord onderzoekt is een jaar na de moord nog op volle sterkte. ,,Het onderzoek is nog in volle gang. We halen alles uit de kast om de dader te vinden'', zegt woordvoerster M. Verhaag van het OM in Leeuwarden. Of er nog aanknopingspunten zijn wil ze niet kwijt. De definitieve uitslag van het DNA-onderzoek wordt binnenkort verwacht.

De familie Vaatstra vraagt zich af waarom justitie de Afghaan niet als verdachte, maar als getuige beschouwt en hem niet opspoort. ,,We vinden die man interessant'', aldus advocaat H. Anker van de familie. Vorige week diende hij een verzoek tot inzage van de dossiers van de Irakese oud-hoofdverdachte en de Afghaan in bij het parket-generaal van het ministerie van Justitie. Het OM in Leeuwarden weigert inzage in het belang van het onderzoek en uit privacy-overwegingen. Anker doet een beroep op de Wet Openbaarheid Bestuur: ,,We volgen de zaak kritisch en denken mee. Waarom zou de Afghaan geen verdachte kunnen zijn? Waarom wordt hij niet opgespoord? Geef mij die stukken, want nu moet ik alles uit de krant lezen.'' Anker weigert ,,openlijk kritiek te spuien'' op het OM. ,,De familie hoopt dat de dader alsnog gevonden wordt, maar is wel realistisch. Het wordt na een jaar steeds moeilijker. Het OM geeft ons de verzekering dat het er hard aan werkt.''

    • Karin de Mik