De ontvlechting

KLM EN ALITALIA gaan uit elkaar. Anderhalf jaar na de aankondiging van de samenwerking, die op termijn tot een volledige fusie moest leiden, heeft de KLM de alliantie verbroken. De gezamenlijke bedrijfsvoering, gemeenschappelijke activiteiten, advertentiecampagnes en vluchtschema's zullen zo snel mogelijk worden ontbonden. Met onmiddellijke ingang vliegen KLM en Alitalia ieder een eigen kant op.

Grote bedrijfsfusies zijn in de praktijk veel lastiger dan de feestelijke aankondiging van de samenwerking meestal doet vermoeden. Eerst domineert de champagne en daarna blijken de cultuurverschillen toch groter dan gedacht. Bedrijven in elkaar voegen is gecompliceerd. Dat geldt eens te meer in de luchtvaartindustrie met haar traditie van nationale sentimenten. De KLM en Alitalia hebben niet alleen te maken met de afstemming van het management, maar ook met staatsinvloed, overheidsdiensten en luchthavens. En met moordende concurrentie op een markt waarin slechts een handvol bedrijven wereldwijd werkelijk meetelt.

De oorzaken van de opgebroken relatie moeten waarschijnlijk in Italië worden gezocht. Staatsbedrijf Alitalia is verliesgevender dan voorgespiegeld. De aangekondigde privatisering is opgeschort. Nog ernstiger zijn de chicanes rond Malpensa, het nieuwe vliegveld buiten Milaan. Voor de KLM was Malpensa een godsgeschenk: een nieuwe `hub' in de Noord-Italiaanse zakelijke markt en een interessant alternatief voor Schiphol. Malpensa bood met andere woorden nieuwe kansen en een uitweg uit de steeds klemmender politieke druk tegen ongebreidelde uitbreiding op Schiphol. KLM vond dat kennelijk het risico van samenwerking met een Italiaanse partner, die tot dan toe vooral om belabberde service bekendstond, waard.

Het is volstrekt anders gelopen. Deels omdat de bedrijfsmatige stroomlijning van Alitalia door beslommeringen in Rome traag verliep, maar vooral omdat Malpensa de speelbal werd van Italiaanse politieke intriges van de ergste soort. Het nieuwe vliegveld bleek bij oplevering een ramp voor passagiers. Lokale, regionale en nationale belangen, opgetuigd met ecologische argumenten, pleegden obstructie. Andere Europese luchtvaartmaatschappijen klaagden over concurrentievervalsing. Ze schakelden met succes de Europese Commissie in om Alitalia, dat wél gebruik mocht blijven maken van het gunstiger gelegen oude vliegveld van Milaan, aan te klagen. De verwarring is nu compleet, Malpensa een fiasco. Dat is een Italiaans woord. In de Amstelveense directiekamer moet men zich nu ernstig afvragen of dit te voorzien was geweest.

DE BUNDELING van KLM en Alitalia had het grootste luchtvaartconcern van Europa moeten opleveren. Het resultaat is dat beide partijen met lege handen staan op een markt die verdeeld is en waarop geen andere gelijkwaardige partners beschikbaar zijn. De positie waarin Alitalia zich nu bevindt is dramatisch, die van KLM slecht. Sinds 1987 zijn vijf pogingen van de KLM tot samenwerking met Europese partners stukgelopen. Dat duidt op inschattingsfouten van het management. Ondertussen is de toekomst van de nationale trots terug bij af.