András Schiff meesterlijk in Bachs Goldbergvariaties

In de serie Meesterpianisten van impresario Marco Riaskoff verving de Hongaarse pianist András Schiff gisteren Maria Joao Pires met een daadwerkelijk meesterlijke vertolking van Bachs Goldbergvariaties. Drie seizoenen geleden was Schiff voor het laatst te gast in het Concertgebouw, toen met een alom gelauwerde vertolking van de pianosonates van Schubert.

Dat Schiff niet alleen in de melodische uitwerking van Schuberts muzikale wereld een meesterpianist is, bewees hij met zijn visie op Bachs Goldbergvariaties onomstotelijk. Zijn vertolking van Bachs hypnotiserende magnum opus bleek niet voor niets vermaard. Schiff legde het werk in 1990 vast op video en in 1998 eveneens op cd (Uni/Penguin Classics, 460 611).

Aan weinig grote werken van grote componisten kleeft zo de naam van een grote uitvoerende als juist aan Bachs Goldbergvariaties, waarvan de extreem verinnerlijkte en op de achtergrond zachtjes meegeneuriede opnames van Glenn Gould legendarisch werden. András Schiff noemde Gould ooit een groot voorbeeld, maar zijn visie op Bach is van een te overrompelende eigenheid om onder een vergelijking te hoeven lijden.

Velen noemen Bachs Goldbergvariaties als de indringendste muziek ooit geschreven. Het bestaan van het werk is te danken aan de door slapeloosheid gekwelde Graaf Von Keyserlingk, die Bach vroeg een werk te schrijven waarmee hij zich, luisterend naar zijn hof-klavecinist Goldberg, gedurende de kleine uurtjes kon verpozen.

Schiffs fraseringen omsingelden en onderstreepten de mathematische, extreem regelmatige opzet van de dertig variaties over een aria die Bach schreef voor zijn vrouw Anna Magdalena. Schiff luidde zijn precies vijf kwartier durende interpretatie in met een vertolking van die aria met precies zoveel vrijheid als de heldere structuur toestond. Baslijnen klonken als een helder galmend klokkenspel, in de rechterhand werden syncopes zonder excentriciteit uitgelicht. Niet de uitersten van Gould regeerden hier, niet de vrijheden van oude, romantisch gekleurde interpretaties, maar een visie die een vervoerende middenkoers tussen de architectuur en de geest van de partituur bevoer.

Zowel de dansante variaties nummers 9, 13 en 26 als de canons die Bach schreef op alle variaties met nummers deelbaar door drie wekte Schiff als vanzelfsprekendheden tot leven met fabuleus gelijkmatig spel waar vereist en feestelijke plechtstatigheid waar gewenst. Vanzelfsprekend was het niveau van zijn Goldbergvariaties echter allerminst. Melancholie en matineuze helderheid wisselden elkaar af, fuga-thema's fladderden langs met frisse eenvoud en ook Bachs retorische figuren weerklonken met veel gevoel voor en kennis van Bachs muzikale universum. Onvergetelijk waren de passages (variatie 1 en 16) waar Schiffs muzikale souplesse en intellectuele inzichtelijkheid leidden tot het beste product van die twee bestanddelen: een pure en onomwonden muzikale schoonheid.

Concert: András Schiff (piano). J.S. Bach, Goldbergvariaties. Gehoord: 30/4, Concertgebouw, Amsterdam.

    • Mischa Spel