`Scheve verdeling lintjes jammer'

Dat er grote regionale verschillen bestaan in de toedeling van lintjes is begrijpelijk, jammer en niet makkelijk te veranderen, meent de waarnemend voorzitter van het Kapittel voor de civiele orden.

. Sinds de invoering van het nieuwe decoratiestelsel in 1996 gelden landelijk uniforme en openbare normen voor de toekenning van koninklijke onderscheidingen. Desalniettemin bestaan er grote en hardnekkige regionale verschillen. ,,Dat verbaast me niets'', zegt Ruby van Essen, waarnemend voorzitter van het Kapittel voor de civiele orden, het centrale adviesorgaan dat over elke individuele voordracht adviseert aan de betrokken minister(s). Maar de details van de gesignaleerde verschillen en de oorzaken daarvan vindt de voormalige voorzitter van D66 ,,heel interessant''.

Gelooft u dat er in de ene regio naar verhouding veel meer verdienstelijke mensen wonen dan in de andere?

,,Nee. Het is wel zo dat kleine kernen, die bijna altijd godsdienstig zijn, meer sociale controle is en het vaker in brede kring bekend is dat iemand zich verdienstelijk maakt. Maar neem nu Zoetermeer: een jonge bevolking, veel verloop, betoogde de burgemeester onlangs bij een ontmoeting die het Kapittel had met de 100.000-plusgemeenten. Voor een onderscheiding in de orde van Oranje-Nassau is `enige duur' nodig, en daar komt het dan niet van. Toen heb ik gezegd dat hij niet alléén naar duur moet kijken, maar ook naar de investering die mensen doen, en naar de maatschappelijke betekenis. Als iemand vijf à zeven jaar aan stervensbegeleiding heeft gedaan, dan moet men niet aankomen met het argument dat dat minstens vijftien jaar moet zijn om in aanmerking te komen voor een decoratie. In het nieuwe stelsel is dat niet zo.''

De facto hebben personen met dezelfde maatschappelijke verdienste in de ene plaats een veel grotere kans op een lintje dan in de andere. Is dat aanvaardbaar?

,,Ik heb het liever niet, maar onze middelen als Kapittel zijn beperkt. We adviseren de ministers, we spreken met burgemeesters, met mensen uit allerlei sectoren. We kunnen niet meer doen dan informatie geven, steeds intensiever. Er komt een nieuwe brochure, waar gemeenten het telefoonnummer op kunnen zetten dat mensen kunnen bellen als ze vinden dat iemand gedecoreerd zou moeten worden. En we zijn bezig met een website.''

Kunt u het aan als overal naar verhouding even veel lintjes vallen als nu in het zuiden?

,,Dat weet ik niet. We zouden het aan moéten kunnen. Er is voor ons geen maximum. Laten we eerst maar eens proberen het oude gemiddelde te benaderen. In het oude stelsel werden bij de AG (algemene gelegenheid, i.e. Koninginnedag, red.) jaarlijks zo'n 2.500 toegekend, waarvan zestig procent eremedailles. We hebben nu ruim 2.200 onderscheidingen. Tegelijk zie ik nog tal van sectoren waar nog veel mensen te vinden moeten zijn, zoals het bedrijfsleven. Ook willen we meer vrouwen en meer mensen uit minderheidsgroeperingen onderscheiden.''

Moeten de regels worden aangepast?

,,Nee, de criteria in het ordereglement zijn zo abstract dat ze lang meekunnen in het maatschappelijk verkeer. Daar is na dertig jaar parlementair debat over het nieuwe stelsel heel bewust voor gekozen. Waarschijnlijk zullen in de toekomst veel meer mensen worden gedecoreerd die verscheidene dingen hebben gedaan en niet zozeer één ding langdurig. Daar is niets op tegen. Het criterium blijft: een bijzondere verdienste voor de samenleving.''

Hoe lang denkt u dat zulke regionale verschillen nog blijven bestaan?

,,Als ze inderdaad sterk samenhangen met denominatie, dan zullen die verschillen pas over twintig à dertig jaar verdwijnen. Je kunt er niets aan oplossen. Culturen kun je niet zo maar veranderen.''

Een diplomaat merkte donderdag in deze krant op dat het Kapittel had zitten slapen bij de advisering over de toekenning van een onderscheiding aan Paul van Buitenen. Is dat zo?

,,U zult van mij niets horen over de inhoud van afzonderlijke dossiers. Over de procedure kan ik wel zeggen dat er vanaf het moment dat dit dossier hier binnenkwam voortdurend informatie binnenkwam van en uitging naar Buitenlandse Zaken en dat het decoratieadvies in nauw overleg tot stand is gekomen. Als je zo'n geval binnenkrijgt begrijp je natuurlijk meteen dat je op je quivive moet zijn.''