Ik kan een kijker kopen

De verrekijker moet lang geleden zijn uitgevonden, want het is een ding dat werkt zonder batterijen – hij doet het altijd, ook als je er niet door kijkt. Daar heeft de kijkerindustrie wat op gevonden. Er is nu een restlichtkijker voor in het stikkedonker en een gestabiliseerde kijker die trillingen onderdrukt, allebei werkend op batterijen. Goedkope Russische restlichtkijkers zijn er al onder de duizend gulden, maar verder vallen deze categorieën buiten het gangbare budget.

Jagers, vogelaars en varensgasten kunnen niet zonder goede verrekijker. Andere mensen willen wel eens een kijker kopen `voor op vakantie of voor sport'. Ook toneelliefhebbers worden wel eens met een kijkertje gesignaleerd. Wat is nu een goede aanschaf?

Er bestaan in principe vier soorten verrekijkers, maar we laten de goedkope Hollandse kijker (met negatief oculair) en de lange Duitse kijker (met omkeerlens) buiten beschouwing. Het bekendst is de porroprismakijker met de dubbele knik. Hij is genoemd naar de prisma's die de stralenbundel opvouwen en omdraaien. Door een lens wordt het beeld `op zijn kop' afgebeeld, zoals iedere vertoner van dia's weet. De prisma's draaien het beeld juist weer goed. Porroprismakijkers zijn er in alle maten – van borstzakformaat tot `observatiekijkers', bedoeld voor statief.

Dakkantprismakijkers zie je tegenwoordig ook veel, voornamelijk in de kleine maten. Bij een dakkantprismakijker liggen oculair (de lens nabij het oog) en het objectief ogenschijnlijk in elkaars verlengde. In werkelijkheid wordt de lichtbundel enkele keren opgevouwen. Dakkant- en porroprismakijkers verschillen niet in optische prestaties. Bij porroprismakijkers kan de brug wel eens mechanisch kwetsbaar zijn. De brug is het deel dat door de centrale instelknop bewogen wordt. Goedkope porroprismakijkers worden wel eens `scheel' als een prisma door een schok verschuift.

Op iedere kijker staat zoiets als 4x22 (toneelkijker), 8x20 (compactkijker), 7x35, 8x42 of 7x50 (schemeringskijker). Het eerste getal slaat op de hoekvergroting, de `sterkte' van de kijker; het tweede getal is de diameter (in millimeters) van het objectief. Soms staat ook de gezichtshoek vermeld, bijvoorbeeld 7.1°. Hoe groter de hoek, hoe prettiger. De aanduiding B betekent: geschikt voor kijken met bril. (Maar de meeste brildragers kunnen hun bril gewoon omhoog doen!)

Kleine kijkertjes lijken erg handig. Waarom zou je een zware 7x50 meetorsen als je een 8x20 in je borstzak kunt doen? Het meestgehoorde antwoord is lichtsterkte – een groot objectief verzamelt meer licht dan een kleintje. Maar dat verklaart niet waarom die zware kijker ook overdag zoveel prettiger kijkt. Zware kijkers trillen om te beginnen veel minder in de hand. Maar belangrijker is dat een kijker met een groot objectief ook een grote uittreepupil heeft, het virtuele beeld van het objectief aan de andere kant van de kijker. De uittreepupil ligt bij de pupil van het oog en hoe groter de uittreepupil, des te gemakkelijker vindt het oog het beeld.

Wie dus een echte gebruikskijker wil hebben, doet er beter aan een grotere te kopen. Een 6x30, 7x35 of 8x40 zijn prettige dagkijkers. Hoekvergrotingen hoger dan 10 maal vereisen een bijzonder vaste hand en zijn voor algemeen gebruik af te raden.

Kijkers hebben meestal een veel te lange nekriem. Bij het lopen slaat hij voortdurend op je buik. Kort de riem in tot borsthoogte. Prettig is de lengte waarbij je er ook nog net een arm door kunt steken, zodat je de kijker onder je oksel kunt dragen – handig bij klimmen of onder prikkeldraad kruipen.

Wat moet een goede kijker kosten? De grote kijkers van Leitz, Zeiss of Swarovsky kosten meer dan ƒ2000, maar rond de ƒ500 heb je al een aardige kijker van een redelijk merk, zoals Swift, Nikon, Vixen, Steiner of Pentax. Koop geen kijker beneden de ƒ150, dat leidt altijd tot teleurstelling. Watersporters moeten een 7x50 kopen, het liefst een zonder centrale instelknop. Die zijn mechanisch sterker en spatwaterdicht.

Tenslotte nog dit. Onervaren kopers moeten een ervaren kijkerkijker meenemen. Die weten hoe ze kijken moeten en zien de randonscherpte en het contrast. Let niet op het uiterlijk. Ga naar een winkel waar ze zeker dertig modellen hebben en laat je ook een duur model showen. Kijk er door, uiteraard naar buiten en niet door glas. Koop een iets duurdere kijker dan je van plan was. Daar zul je geen spijt van hebben.