Hollands Dagboek: Rudi Wester

Als directeur van het Nederlands Literair Produktie- en Vertalingenfonds was Rudi Wester (56) afgelopen week in Japan. Met acht Nederlandse schrijvers was ze op de Tokyo Bookfair 2000, waar Nederland dit jaar gastland is. Wester is gescheiden en heeft een dochter, Julia.Woensdag 19 april

De eerste klap is een daalder waard.

Met Arnon Grunberg, wiens `Blauwe maandagen' hier zojuist in twee delen (een vertaling in het Japans wordt 40% méér) verschenen is, maandagmiddag nietsvermoedend naar de burgemeester van Sasebo (300.000 inwoners, vlakbij Nagasaki). Wij dachten voor een verplicht gesprekje onder zes ogen. Maar daar legde de burgemeester aan ons, meer dan 20 fotografen en drie televisieploegen uit hoezeer de stad Sasebo vereerd was met het bezoek van deze eerste, grote Nederlandse auteur. Maar hoe oud was hij eigenlijk? En wat wist hij van Japan? De camera's snorden als waren Woody Allen en Elizabeth Taylor op bezoek. Later begrepen we dat de Japanse oorkonde, die drie weken eerder aan het fonds overhandigd was, Arnon Grunberg ereburger van Sasebo maakte. Dinsdagmiddag waren bij de eerste talkshow van de populaire Japanse auteur Ryu Murakami met Grunberg 600 (!) mensen aanwezig. Vraag uit het publiek aan Arnon: Hebt u wel eens zelfmoord overwogen? Kijk, dat zouden wij nu niet doen.

Vanmorgen vertrokken naar Tokio. Hier horen we dat het optreden van Margriet de Moor gisteravond een daverend succes was. Margriet las voor uit `De virtuoos', de Japanse vertaling werd geprojecteerd en een Japanse (mannelijke) sopraan, luitist en harpspeler vertolkten muziek uit het boek. Karel van Wolferen en Ian Buruma hadden op maandagmiddag al een drukbezocht debat geleverd met Japanse historici over de koloniale geschiedenis van Japan en Nederland, en Els Pelgrom had opgetreden met een bekende Japanse kinderboekenschrijfster.

Op naar de discussie over The Literary Creation of the Indies in Dutch and Japanese literature met Adriaan van Dis, F. Springer wiens `Bandoeng-Bandung' hier zojuist verschenen is, twee Japanse en een Indonesische specialist in het International House of Japan. Aardige, ietwat academische discussie van Japanse kant. Japanners hebben nooit geleerd te discussiëren, ook niet op school. Je doet wat de meester zegt. In de zes jaar dat ik hier nu kom, blijft mij dat verbazen.

Tot mijn schrik duikt ook hier de kampcommandant van Rudy Kousbroek op die, bij publicatie van `Het Oostindisch kampsyndroom' in 1998, aan de stomverbaasde Kousbroek voorstelde om hèm te slaan. Hij is totaal geschift en tegelijk irritant omdat hij voortdurend foto's neemt en adressen vraagt. Zou je een straatverbod voor kampcommandanten kunnen instellen?

's Avonds fantastisch Japans gegeten met de staatssecretaris van Cultuur R. van der Ploeg, zijn trouwe ambtenaren, alle auteurs, vertalers, ons fonds en de ontwerpers van de stand. Een mooie aanloop tot morgen.

Donderdag

Het langverwachte moment: de opening van het Nederlandse paviljoen door Van der Ploeg. Eerst moet ook hij, samen met de voorzitter van het fondsbestuur, A. Pais, in een lange rij van ribbon cut dignitaries staan. Ook de broer van de oude Japanse keizer staat gelaten in de rij. Daarna in optocht – de Japanse royal highness voorop – naar het Nederlandse paviljoen. Tiziano Perez, onze medewerker die de manifestatie zo perfect voorbereid heeft dat hij er zelfs Japans voor geleerd heeft, leidt de sprekers in. De toegang tot de stand is `dichtgespijkerd' met papier, waarop foto's en namen van Nederlandse auteurs. Na zijn laatste volzin in het Japans, draait Van der Ploeg zich vastberaden om, neemt een fikse aanloop en springt zo de Nederlandse literatuur binnen. Luid gekraak. De Japanners vinden het prachtig. Maar is-ie wel echt staatssecretaris? Hij is toch veel te jong? Iedereen dromt naar binnen. Ik krijg bijna tranen in mijn ogen, zo mooi is dit moment. Dat heeft het fonds toch maar voor elkaar gekregen in dit zo verre Japan.

Gretig wordt onze fraai uitgevoerde brochure die door onze medewerkers zorgvuldig is samengesteld, doorgenomen. Het Japans-Engelse boekwerkje bevat een inleiding in de Nederlandse literatuur, profielschetsen van de acht, allen vertaalde, auteurs en een bibliografie van Nederlandstalig werk in Japanse vertaling. Sinds 1994, toen Pais en ik voor het eerst de Japanse markt verkenden, zijn 50 titels verschenen en tien in voorbereiding. Natuurlijk, het blijft een speld in de hooiberg van vertalingen, waarvan 90% uit het Engels, maar wij hebben ons toch heel behoorlijk in die 10% weten te wurmen, naast het Frans, Duits en Italiaans.

Na de verplichte lunch met onze Japanse gastheren en Van der Ploeg aan het werk! Veel afspraken met uitgevers en literair agenten. Hoogtepunt van deze middag: een poëzie-uitgever besluit ter plekke een overzicht van moderne Nederlandse poëzie uit te geven. Ook Jeroen Brouwers' `Bezonken rood' is aangekocht. Het gaat goed.

Vlug naar het panel van Els Pelgrom, Midas Dekkers en Japanse auteurs over `Het dier in de Japanse en Nederlandse literatuur'. Midas Dekkers krijgt de zaal plat met zijn hilarische oprispingen. Ik ben trots op `mijn' auteurs.

Vrijdag

Opnieuw veel afspraken met uitgevers en agenten. Grote belangstelling voor non-fictie. In deze tijden van economische recessie, ook bij uitgeverijen, is een interessant onderwerp risicolozer dan een auteur. De brochures worden enthousiast aan de man gebracht door Saki Nagayama en Noriko Kondo, voortreffelijke vertaalsters van respectievelijk Toon Tellegen en Kousbroek/Springer. Hun hulp is onontbeerlijk. Het Engels van Japanners is immers vrijwel non-existent.

Helaas geen tijd voor het symposium met Buruma, Van Dis en Grunberg . 's Avonds gegeten met twee redactrices van een grote Japanse uitgeverij. Met vrouwen kun je hier veel plezier hebben. Veel Japanse mannen zijn enorme macho's en zitten in het keurslijf van hun bedrijf, daar valt geen grap mee te maken. Japanse restaurants gaan vroeg dicht, maar onze medewerker Tiziano en ik hebben leuke drinkgelegenheden ontdekt in de buurt van het hotel. 02.00 uur. Leer ik het ooit om een keurig leven te leiden? Maar ik hou zo van al die verhalen van al die mensen.

Zaterdag

Het loopt storm op de stand. Ik spreek een uitgever die in de brochure Dick Hillenius aangestreept heeft. Ik beloof hem boeken op te sturen. Ook dient zich een uitgever aan voor het kampdagboek van Helen Colijn, een van de door het NIOD geselecteerde kampdagboeken waarvoor wij een uitgever proberen te vinden.

Het gesprek tussen Margriet de Moor en Masahiko Shimada over muziek in de literatuur, is weer druk bezocht. Sommige Japanners dutten in, maar dat is heel gebruikelijk. Japanners slapen overal. Aansluitend is de tweede talkshow van Ryu Murakami, nu met Springer. Murakami begint te zeggen dat hij het boek van Springer niet gelezen heeft. Kijk, dat zouden wij nu niet doen. De zaal puilt uit, zeker 300 overwegend jongeren. Als Springer over zijn boek vertelt, is de zaal doodstil.

Het uitnodigen van vier vooraanstaande Japanse literaire critici naar Amsterdam in januari heeft zijn vruchten afgeworpen. Er verschenen grote artikelen over het Nederlandse literaire klimaat, o.a. in de dagkrant Yomiuri-Shimbun (oplage 10 miljoen) en recensies van vertaalde boeken. Hier geven auteurs interviews aan alle grote kranten. Het Japanse literaire programma Book TV maakt opnames.

Zondag

Vandaag een dag vol officiële verplichtingen zoals de opening van het nieuwe gebouw van het Japan-Nederland Instituut, waarvoor tot onze verbazing geen van de Nederlandse auteurs is uitgenodigd, behalve Adriaan van Dis die de openingstoespraak houdt. De arme directeur van het JNI, Dr. Willem Remmelink, kon er onder druk van zijn Japanse voorzitter niets aan doen. De Japanse statusgevoeligheid is immers groot: Nederlandse prins, ambassadeur en staatssecretaris? Dan alle Japanse hoogwaardigheidsbekleders van minstens 70 jaar erbij. De toespraak van Adriaan is een wonder van literair en emotioneel vernuft. Daar kunnen Japanse sprekers nog iets van leren. Ik zie nu zelfs een staande slapende Japanner. De kroonprins informeert belangstellend hoe het gaat met de Nederlandse literatuur in Japan. Herkent me nog van Frankfurt '93, waar de zegetocht van de Nederlandse literatuur begon.

Racen naar de gala-avond van het Nederlands Dans Theater ergens in een voorstad. Mooie voorstelling, het Japanse publiek is enthousiast. Ik hoor dat de `Stichting Nederland-Japan 400 jaar' weinig bijgedragen heeft aan deze dure grap. Wij hebben helemaal niets van hen gekregen, wij hebben het alleen kunnen organiseren dankzij OC&W en BZ. Wat heeft die Stichting met die zes miljoen gedaan eigenlijk? In zijn toespraak noemt Van der Ploeg veel gebieden van Nederlandse kunst, maar vergeet de literatuur. De kroonprins benadrukt tenminste nog dat meer dan 50% van alle activiteiten in dit feestjaar van culturele aard zijn. 's Middags op de beurs een discussie tussen een Japanse bioloog en Midas Dekkers, naar aanleiding van diens pas verschenen `Lief dier'. De eerste vraag van de Japanner was of Midas zelf seks met dieren bedreven had, om vervolgens uit te weiden over zijn goede ervaringen met geiten. Kijk, dat zouden wij nu niet doen.

Maandag

Opgestaan om zes uur 's morgens en geland in Amsterdam om 15.00 uur. Daartussen lange tijd in de lucht gehangen, schijnt het. Meteen Julia opgebeld bij Christies. Geen gehoor. Naar haar huis gebeld. Idem. Pas dan realiseer ik me dat het tweede Paasdag is.

Dinsdag

Bergen post. Het meest urgente heeft mijn onvolprezen assistente al afgehandeld. 's Middags bezoek van Dick Benschop, staatssecretaris van Buitenlandse Zaken. Attent en goed geïnformeerd. Daarna schoolvrij – de vergadering van Bulkboekdag voor de Literatuur, wordt afgezegd. Opgelucht de avond doorgebracht met Jean-Pierre Rawie, Rosita Steenbeek en een ex, die erg ex moet blijven.

Woensdag 26 april

De laatste stand van zaken doorgenomen over de kinderboekenbeurs in Bologna, waar Nederlandse illustratoren centraal staan in 2001. Victor Schiferli, die de Fondsmanifestatie met 7 Antilliaanse, Nederlandse en Surinaamse auteurs van 22-30 mei op de Antillen en Aruba organiseert, heeft alles onder controle. Mooie poster, programma-overzicht in Amigoe. In het overleg met adjunct-directeur Reintje Gianotten valt veel te bespreken. De VPRO-radio wil me spreken over Japan. Een Japanse uitgever bericht dat hij `Het penseel van de Liefde. Leven en werk van de penis' van twee Vlaamse auteurs wil uitgeven. Bas Heijne belt uit Rome. Ik ben een gelukkig mens.

De eerste vraag van de Japanner was of Midas zelf seks met dieren bedreven had

    • Rudi Wester