Fraude

In 1989 waren Jeroen Piket, Rini Kuijf en ik in Bangkok om een paar simultaans te geven. We vonden een plaatselijke Engelstalige krant en keken of er nieuws was over het World Cup toernooi dat toen in Rotterdam gespeeld was. Dat was er. Jan Timman had met zwart van John Nunn gewonnen en zijn antwoord op de vraag hoe dat zo gekomen was, werd geciteerd: ,,John begrijpt dit soort stellingen nog niet goed.''

We moesten hard lachen toen we het lazen en in den vreemde voelden we ons verbonden met Nederland. Dit was onze Jan zoals we hem kenden, maar we hadden niet gedacht dat we hem in de Bangkokse Koerier zo scherp uitgetekend zouden zien. Een beetje zelfvertrouwen is niet slecht. Timman won dat toernooi met 10,5 uit 16, anderhalve punt voor op nummer twee, Anatoli Karpov.

Jaan Ehlvest uit Estland is een van de deelnemers aan een toernooi op Bali dat deze week begonnen is. Hij las een Indonesische krant en zag dat Jan Timman in Jakarta had gezegd dat hij het toernooi zou moeten kunnen winnen, omdat hij geleerd had hoe hij Karpov moest verslaan.

Timman doelde waarschijnlijk op zijn partij van vorig jaar tegen Karpov uit het VAM-toernooi in Hoogeveen, die hij mooi gewonnen had. We zullen zien. Na vijf ronden stond niet Timman of Karpov, maar Judit Polgar bovenaan.

Het is lang geleden dat Karpov een serieus toernooi heeft gespeeld. Hij stelt er prijs op om nog steeds als wereldkampioen te worden aangesproken, omdat hij het toernooi van vorig jaar, waarin Alexander Chalifman hem opvolgde, als illegaal beschouwt. Maar dat zal op Bali moeilijk gaan, want Chalifman is daar ook en wenst zelf wereldkampioen genoemd te worden.

Ze zullen er waarschijnlijk geen ruzie over maken, want beiden voeren ze een strijd op een ander front. Karpov heeft bij het Hof voor Sportzaken in Lausanne anderhalf miljoen dollar van de FIDE geëist als schadeloosstelling voor zijn verloren wereldkampioenschap. Maar baas boven baas, de FIDE sloeg terug door 1,8 miljoen dollar van Karpov te eisen, om redenen die men niet prijs wenst te geven.

Chalifman heeft het op Kasparov voorzien. ,,Wie is de meest overschatte schaker'', vroeg het tijdschrift Schach hem onlangs. Antwoord: Gari Kasparov. ,,En wat is de grootste bedreiging voor het schaken?'' Antwoord: ,,Niet wat, maar wie, zie vorige vraag.''

En omdat Jaan Ehlvest onlangs schreef dat Kasparov de schaakwereld bij zijn vertrek uit de arena als een ruïne wenst achter te laten, stellen wij ons een idyllisch tafereel voor.

Spectaculair is de zonsondergang boven de zee bij Bali. Comfortabel de strandstoelen van het prachtige Grand Bali Beach Hotel. Naast elkaar, zonder veel woorden nodig te hebben, genieten Ehlvest en Chalifman van de schoonheid van de natuur en van de enorme afstand die hen scheidt van de Grote Boze Wolf.

Een deelnemer op wie met arendsogen gelet zal worden is Zaw Win Lay uit Myanmar, het land dat wij beter kennen onder de oude naam Birma. Hij heeft een rating van maar liefst 2.633, wat hem tot een geducht tegenstander zou maken, als niet iedereen wist dat in Birma een ratingfraude heeft plaatsgevonden op een schaal die de schaakwereld nog niet eerder had gezien.

Het principe is simpel: A verliest al zijn partijen van B, die daardoor een behoorlijke rating krijgt en zelf al zijn partijen verliest van C, die vervolgens D vetmest met ratingpunten. Bijna de hele bond deed mee en als je nu naar de top honderd kijkt, heeft het onbetekenende schaakland Birma daar ongeveer evenveel spelers als Rusland. Het tekent de reputatie van de FIDE, dat niemand verwacht dat die er iets aan zal doen.

Wit Zaw Win Lay-zwart Chalifman

1. e2-e4 e7-e6 2. d2-d4 d7-d5 3. Pb1-d2 c7-c5 4. e4xd5 Dd8xd5 5. Pg1-f3 c5xd4 6. Lf1-c4 Dd5-d6 7. 0-0 Pg8-f6 8. Pd2-b3 Pb8-c6 9. Pb3xd4 Pc6xd4 10. Pf3xd4 a7-a6 11. Tf1-e1 Dd6-c7 12. Lc4-b3 Lf8-d6 13. Pd4-f5 Ld6xh2+ 14. Kg1-h1 0-0 15. Pf5xg7 Tf8-d8 16. Dd1-f3 Kg8xg7 17. Lc1-h6+ Kg7-g6 Dit alles ziet er mooi uit, maar de spelers hoefden niet diep te denken, want het is openingstheorie.

Als het sterkst geldt nu 18. c3, waarna Chalifman 18...Ph5 had willen doen, `met remisetendensen', zoals hij zelf schrijft. Eigenlijk is remise niet genoeg tegen een zo onbekende speler, maar juist omdat hij zeer weinig partijen van Zaw kende, wilde hij in de eerste ronde geen gekke dingen doen. 18. Ta1-d1

18...Td8xd1 19. Te1xd1 e6-e5 Na deze voor de hand liggende, maar nieuwe zet staat wit meteen verloren, hij krijgt geen compensatie voor zijn stuk. 20. Kh1xh2 Pf6-g4+ 21. Kh2-g1 Kg6xh6 Wit gaf op.

Wit Judit Polgar-zwart Adianto

1. e2-e4 c7-c6 2. d2-d4 d7-d5 3. Pb1-c3 d5xe4 4. Pc3xe4 Lc8-f5 5. Pe4-g3 Lf5-g6 6. h2-h4 h7-h6 7. Pg1-f3 Pb8-d7 8. h4-h5 Lg6-h7 9. Lf1-d3 Lh7xd3 10. Dd1xd3 Pg8-f6 11. Lc1-f4 Dd8-a5+ 12. Lf4-d2 Da5-c7 13. 0-0-0 e7-e6 14. Pg3-e4 Lf8-d6 15. g2-g3 Pf6xe4 16. Dd3xe4 0-0-0 17. De4-e2 Th8-e8 18. Kc1-b1 b7-b5 Een dubieuze zet. Zwart krijgt veld d5 voor zijn paard, maar zijn pionnenstelling is voorgoed verzwakt. In Liu Dede-Adianto, Rangoon 1998, deed zwart het logische 18...e5, waarna het witte voordeel minimaal bleef. 19. c2-c4 b5xc4 20. De2xc4 Pd7-b6 21. Dc4-c2 Pb6-d5 22. Td1-c1 Kc8-b7 23. Pf3-e5 Ld6xe5 24. d4xe5 Td8-c8 25. Th1-e1 Dc7-b6 26. Ld2-e3 Moeilijke keus voor zwart. Zijn paard is zijn enige trots, maar als hij niet ruilt wordt wits loper ook heel sterk. 26...Db6-b5 27. Le3-c5 Te8-d8 28. Te1-e4 Td8-d7 29. Te4-d4 Kb7-a8 30. Dc2-d2 Td7-b7 31. f2-f4 Tc8-b8 32. b2-b3 Db5-a6 33. Kb1-b2 Tb7-b5 34. Dd2-d3 Da6-a5 35. Lc5-d6 Tb8-c8 36. Td4-c4

36...Pd5-b6 Pionoffer in benarde positie. Na 36...Tb6 zou wit met 37. f5 een tweede front openen. 37. Tc4xc6 Tc8xc6 38. Tc1xc6 Tb5-d5 39. Dd3-c3 Td5-d2+ 40. Kb2-c1 Da5xc3+ 41. Tc6xc3 Td2xa2 42. Tc3-c7 Ta2-g2 43. Tc7xf7 Tg2xg3 44. f4-f5 Beslissende doorbraak. 44...e6xf5 45. e5-e6 tegen de e-pion heeft zwart geen verdediging meer. 45...Tg3-g1+ 46. Kc1-d2 Tg1-g2+ 47. Kd2-d3 Pb6-c8 48. Ld6-e5 Zwart gaf op.

    • Hans Ree