Senaat misgunt Clinton laatste nucleair succes

Bill Clinton hoopt nog op een akkoord met Rusland over vermindering van kernwapens. Conservatieve Republikeinen laten alvast weten dat zo'n verdrag kansloos is in de Senaat.

Zes weken voor hij naar Moskou reist voor een top-ontmoeting met zijn Russische ambtsgenoot Putin, voert president Clinton met een politieke tegenstander in Washington een bittere strijd over het doel van de reis. Clinton wil met Rusland een nieuw akkoord sluiten over de vermindering van kernwapens. Maar Jesse Helms, de conservatieve Republikein die voorzitter is van de Senaatscommissie voor Buitenlandse Betrekkingen, belooft maximale tegenwerking.

,,De tijd dat deze regering grootse initiatieven voor verdragen kon nemen is voorbij'', zei Helms woensdag honend in de Senaat. Clinton is nog tot 20 januari volgend jaar in functie, maar Helms waarschuwde Moskou alvast dat de volgende Amerikaanse regering zich niet gebonden zal achten aan verdragen die de huidige regering sluit. Helms zei dat hij niet van plan is om Clinton te helpen aan een laatste photo op, bedoeld om zijn reputatie in de internationale arena op te poetsen.

De regering-Clinton wil overeenstemming met de Russen bereiken over aanpassing van het zogeheten ABM-verdrag uit 1972 (Anti-Ballistische Raketten verdrag), waarbij Washington en Moskou afspraken dat ze alleen heel beperkte verdedigingssystemen tegen inkomende raketten zouden plaatsen. Plaatsing van het rakettenschild dat de Amerikaanse regering nu probeert te ontwikkelen, is in strijd met het verdrag in zijn huidige vorm.

In ruil voor Russische instemming met een versoepeling van het ABM-verdrag zou de regering-Clinton bereid zijn om Moskou tegemoet te komen met een verdere wederzijdse vermindering van het aantal kernkoppen, in een zogeheten Start-III verdrag. Tot nog toe heeft de Russische regering aanpassing van het ABM-verdrag steeds fel van de hand gewezen. De Russische minister van Buitenlandse Zaken Igor Ivanov zei deze week in Washington nog eens dat dat de Amerikaanse regering een ,,fatale fout'' zou maken als ze besluit om door te gaan met de ontwikkeling van een rakettenschild. President Clinton moet daar deze zomer een besluit over nemen.

Ondanks de sterk afwijzende opstelling van Helms en de evenmin enthousiaste geluiden uit Moskou, blijft de regering-Clinton geloven dat een akkoord met de Russen mogelijk is. Minister van Buitenlandse Zaken Madeleine Albright zei gisteren na een gesprek met Ivanov in Washington dat de regering blijft streven naar een wapenbeheersingsakkoord. ,,We kunnen de rest van het jaar geen vrij nemen van de bescherming van het landsbelang'', zei ze in reactie op Helms' uitspraken dat pas de volgende regering weer nucleaire akkoorden moet sluiten. Volgens Albright is de Amerikaanse bevolking niet alleen voor de bouw van een verdedigingssysteem tegen intercontinentale raketten, maar ook voor verdere inkrimping van de Russische en Amerikaanse nucleaire arsenalen.

De Amerikaanse regering zegt dat het nationale rakettenschild dat ze wil ontwikkelen geen bedreiging is voor Rusland en de effectiviteit van de Russische afschrikkingsstrategie. Het schild zou om te beginnen bestaan uit honderd in Alaska te plaatsen rakketten, die een beperkt aantal inkomende raketten uit de lucht moeten kunnen schieten. In het beste geval zou zo'n systeem alleen bescherming bieden tegen beperkte raketaanvallen van landen als Irak en Noord-Korea. Of de technologie ook werkt is nog onduidelijk. De kosten worden geraamd op zestig miljard dollar.

Helms en andere Republikeinen in het Congres willen helemaal van het ABM-verdrag af, dat ze beschouwen als een verouderd overblijfsel van de Koude Oorlog. Ze vrezen dat een aangepast verdrag het de Verenigde Staten onmogelijk zal maken om een groter rakettenschild te ontwikkelen en ooit eventueel onderscheppingsraketten in de ruimte te plaatsen.

Helms heeft zijn grote macht als dwarsligger de afgelopen jaren meer dan eens bewezen. Hij speelde ondermeer een sleutelrol bij de weigering van de Senaat, vorig jaar, om het kernstopverdrag (Comprehensive Test Ban Treaty) te ratificeren.

George W. Bush, de Republikeinse presidentskandidaat, gaat totnogtoe minder ver dan Helms. Hij verwijt de regering-Clinton dat ze onvoldoende vaart zet achter de ontwikkeling van het rakettenschild. Als hij president is zal hij het plaatsen, zegt Bush, ongeacht de bezwaren van de Russen. Maar Bush zegt niet dat hij bijvoorbaat ieder akkoord van Clinton met Moskou verwerpt.

Deze week werd het nucleaire beleid van de regering-Clinton ook gekritiseerd bij de Verenigde Naties in New York, waar een internationale conferentie wordt gehouden over het verdrag tegen de verspreiding van kernwapens (het non-proliferatie verdrag). Hoge VN-functionarissen, diplomaten van niet-nucleaire staten en anti-kernwapenactivisten verweten de Amerikanen dat zij vooruitgang op het gebied van de ontwapening blokkeren. De Verenigde Staten en de vier andere openlijke kernmachten (Rusland, China, Frankrijk en Groot-Brittannië) zijn volgens de critici hun verplichting om te streven naar inkrimping en uiteindelijk afschaffing van hun nucleaire arsenalen niet nagekomen. De Amerikaanse regering werd onder meer verweten dat ze het kernstopverdrag niet door de Senaat heeft gekregen, dat ze oude kernwapens ombouwt en dat ze een nieuwe strategie van nucleaire afschrikking hanteert.

Albright wierp tegen dat de Amerikanen zestig procent van hun nucleaire arsenaal van de Koude Oorlog hebben ontmanteld en streven naar verdere wapenvermindering in een Start III akkoord. Ze beloofde ook dat de regering-Clinton zal blijven proberen het kernstop verdrag geratificeerd te krijgen door de Senaat.

Kofi Annan, secretaris-generaal van de VN, waarschuwde dat de Amerikaanse ontwikkeling van een nationaal rakettenschild het ABM-verdrag in gevaar brengt en ,,heel goed kan leiden tot een nieuwe wapenwedloop''. ,,Er zijn nog altijd zo'n 30.000 kernwapens in de arsenalen van de kernmachten'', zei Annan, ,,waarvan er duizenden klaar staan om afgevuurd te worden.''