Paren tijdens een hittegolf

`Ontheemde figuren in een landschap. Slingerende lijnen zonder richting of doel. Kleurvlekken op het punt van verdwijnen.' Dit is niet het begin van een nieuwe poëziebundel, maar een tekstkader uit het stripboek Een nachtegaal in de stad. De begeleidende tekening laat een Belgisch straatbeeld zien en is gemaakt door Jeroen Janssen. Janssen won twee jaar geleden tijdens het stripfestival in Haarlem de VSB-prijs, waaraan het voor stripboeken hoogste bedrag (vijfduizend gulden) was verbonden. Blijkbaar was de stripjournalist, scenarist en vertaler Pieter van Oudheusden – een van de twee juryleden destijds – zo gecharmeerd van Janssens vorige strip Muzungu, sluipend gif, dat hij voor hem een verhaal schreef. Het resultaat van die samenwerking is een studie naar twee mannen en twee vrouwen die overlopen van gevoel, maar niet zo goed weten wat ze daarmee aanmoeten.

Vooraf worden Istvan, Maryse, Ludo en Kiki beschreven als vier personages uit een toneelstuk. In vijf bedrijven worden vervolgens de relaties geschetst die zij met elkaar hebben. De lezer weet meer dan de personages, waardoor hun wanhopige worsteling met elkaars gevoelens het geheel voyeuristisch maakt. Alle gebeurtenissen spelen zich af in een etmaal, terwijl de stad zucht onder een hittegolf. De eerste akte laat zien hoe de ongelukkig getrouwde Maryse met de jonge, Hongaarse schilder Istvan naar bed gaat. Ze heeft hem in een opwelling opgepikt op een terrasje. Hij wil meer, maar zij is onverbiddellijk. Thuis wacht ze tot haar man Ludo van zijn werk terugkomt. Als ze hem over haar vreemdgaan vertelt, interesseert het hem niet. De ouder wordende rokkenjager Ludo wil enkel douchen en zo snel mogelijk naar zijn eigen maÎtresse toe.

Hij geeft zijn visie op `de vrouw' als hij toevallig met Istvan op een terras aan de praat raakt: `Hecht je niet aan vrouwen. Geniet van ze. Gebruik ze. Toon geen zwakte, want ze zijn als wilde dieren. Wie weerloos is maken ze af.' Met die wet van de jungle krijgt Ludo zelf ook te maken als hij dronken en schreeuwend bij zijn vriendin Kiki aan de deur staat. Zij geeft niet thuis en Ludo wordt door de politie afgevoerd. Ondertussen heeft Maryse haar koffers gepakt en betrekt ze een kamer in een hotel waar Kiki achter de receptie staat. De oorbel die Maryse weggooit, omdat ze de ander kwijt is, neemt Kiki mee. Later ziet Kiki de andere bij Istvan liggen, voor wie ze poseert en met wie ze waarschijnlijk een relatie heeft gehad. Zij weet dan meteen hoe de vork in de steel zit. Tijdens die scène zien we ook een flits waarin Ludo aan Istvan vraagt of hij zijn werk mag bekijken. De lezer weet dan waarom Ludo dronken en wanhopig op de stoep stond. In Istvans atelier heeft hij namelijk Kiki's portret gezien.

De toevalligheden lijken ongeloofwaardig, maar toch doet dit geen afbreuk aan het verhaal. De verbanden worden gebruikt om universele thema's als melancholie, ouder worden, eenzaamheid, communicatieproblemen (`Hun zwijgen is drukkender dan de warmte die door de ramen naar binnen dringt') en liefde op een efficiënte manier te schetsen. Omdat er maar vier personages zijn, krijgen ze alle vier de ruimte zich te ontwikkelen. Het is wel opvallend dat de twee mannen er slecht vanaf komen. De een is een onzekere jongen, die door zijn gretigheid een speelbal wordt van vrouwen die weten wat ze willen. De ander is een pathetische man, die verhalen verkondigt over `de jacht van het versieren', maar ondertussen zelf zijn beste tijd heeft gehad. De twee vrouwen genieten ook niet met volle teugen van het leven, maar ze staan er een stuk zekerder en realistischer in.

De poëtische kracht waarmee het gepieker van de vier personages wordt verteld en de herkenbaarheid van de pijnlijke situaties doen de toevalligheden vergeten. De keuze voor de uitgebreide tekstkaders is een voor strips ongebruikelijke en interessante vertelwijze. De details uit de paginabrede, drukke platen voegen een extra dimensie toe aan het verhaal. Janssen laat zien dat hij zich verder heeft ontwikkeld na Muzungu. Toen hij in Haarlem de VSB-prijs kreeg, waren velen verbolgen dat een bij vrijwel iedereen onbekend boek werd bekroond. Met deze prachtige opvolger laat hij, mede door het vernuftige scenario van Oudheusden, zien dat hij geen eendagsvlieg is.

Jeroen Janssen en Pieter van Oudheusden: Een nachtegaal in de stad. Wonderland Productions, zwartwit, 52 blz. ƒ36,-

Nederlandse literatuur