Opgenomen

Opgenomen bevat 49 zwartwit foto's uit de begindagen van de wetenschappelijke fotografie. Ze zijn afkomstig uit de collectie van de Rijksunversiteit Utrecht. Het boekje verscheen als catalogus bij de gelijknamige tentoonstelling (nog tot 6 november in het Universiteitsmuseum in Utrecht). Beide zijn samengesteld door Hans Rooseboom, medewerker van het Rijksmuseum in Amsterdam.

Anders dan je op grond van het onderwerp zou vermoeden, bevat het boek (en de tentoonstelling) maar een handvol foto's van de onderwerpen waarmee de wetenschap zich bezig houdt. Een opname van een door doktershanden opengelegd geïnfecteerd oog, een bewegingsstudie van Etienne-Jules Marey, het naakte profiel van een vrouw met een verkromming aan de wervelkolom – daarmee heb je het wel zo'n beetje gehad. Rooseboom laat vooral het maatschappelijke leven op en om de universiteit zien in foto's van gebouwen en interieurs, portretten van wetenschappers en brooddronken studentenkolder rond het behalen van `propjes', kandidaats of doctoraal. Al doende breekt hij een lans voor het werk van de anonieme fotograaf en de kleine krabbelaar; de vakfotograaf voor wie `de wetenschap' niet meer dan één van de opdrachtgevers was.

Het geeft het boek een relativerende alledaagse gewoonheid die een verademing is in vergelijking met de momenteel zo veel gepraktiseerde nadruk op de spectaculaire, exotische en gruwelijke kanten van de historische wetenschappelijke fotografie.

In het begeleidende essay gaat Rooseboom in op de gemankeerde wittebroodsweken van het huwelijk tussen wetenschap en fotografie: de onvolkomenheden van het fotomateriaal, het onpraktische gesleep met logge apparatuur, de onbeheersbaarheid van de omstandigheden. Pas tegen het eind van de 19de eeuw zou er zoiets als een gedegen fotografisch wetenschappelijke praktijk ontstaan. Toen ook namen de wetenschappers zelf de camera ter hand. Ze legden de plantkundige vast op zijn expedities naar Terschelling en Limburg, hun geologische verkenningen van het Karakoram-gebergte of op een onbekende plek de zonsverduistering van 1912. Als zodanig biedt Rooseboom dan ook meer inzicht in de sociale dan in de wetenschappelijke geschiedenis van de fotografie.

Hans Rooseboom (samenst.): Opgenomen 1850-1925. Foto's van wetenschap, studenten en expedities. Thoth, 64 blz. ƒ18,50