Topolino is vooral rationeel analyticus

Acht jaar geleden waarschuwde Giuliano Amato dat Italië een soort Disneyland dreigde te worden, een pretpark met veel zon en cultuur, maar waar de inwoners ver boven hun stand leven. Maar nu is Topolino, ofwel Mickey Mouse, opnieuw aan de macht gekomen in Rome.

Topolino is een van de bijnamen van Amato – tekenaars van politieke spotprenten hoefden niet zo veel aan zijn gezicht te veranderen. De nieuwe premier kan die bijnaam als een geuzennaam voeren, want het is mede door zijn toedoen dat Italië zijn imago van financiële lichtzinnigheid van zich heeft afgeschud en na harde sanering van de overheidsfinanciën heeft voldaan aan de criteria voor toetreding tot de euro-zone. In de tien maanden dat Amato eerder premier is geweest, in 1992-93, heeft hij voor het recordbedrag van 100 miljard gulden bezuinigd.

Dat verleden verklaart mede waarom de Linkse Democraten, de grootste coalitiepartij, bedenkingen tegen hem hebben. Amato vindt dat links teveel het oor laat hangen naar de vakbonden, en pleit om de haverklap voor liberalisering en meer concurrentie. Hij heeft een groot deel van zijn politieke carrière doorgebracht binnen de socialistische partij, en daar de Italiaanse communisten (waaruit de Linkse Democraten zijn voortgekomen) verweten politieke fossielen te zijn.

De 61-jarige Amato, die op een aantal universiteiten rechten heeft gedoceerd, heeft nog een bijnaam: dokter Subtiel. Hij geldt als iemand met een uiterst verfijnde politieke intelligentie, een rationele analyticus van de politiek. In de jaren tachtig is hij het politieke brein geweest van de doener Bettino Craxi, premier van 1983 tot 1987. Maar toen Craxi begin jaren negentig ten onder ging door corruptie-affaires, leidde Amato's rationale analyse ertoe dat hij zonder veel tranen afstand nam van Craxi. Teveel verstand, te weinig gevoel, zeggen sommigen over Amato, die onlangs in een interview bekende dat hij vindt als vader te hebben gefaald omdat zijn kinderen hem niet meer kussen. In ieder geval is Amato nooit persoonlijk betrokken geweest bij corruptiezaken: niet omdat hij slimmer zou zijn geweest dan anderen, maar omdat hij een sobere man is die ver staat van het grote graaien.

Amato is een gevaarlijke opponent voor Silvio Berlusconi. Die kan nu niet meer roepen dat de premier een crypto-communist is die niets afweet van economie en zich de wet laat voorschrijven door de vakbonden. Maar zijn scherpe intellect kan ook een beperking zijn voor Amato. Hij moet de bakkelijende centrum-linkse coalitie zien te verenigen en nieuwe, herkenbare idealen geven. Intellectuele helderheid is daarbij belangrijk. Maar hij moet ook, met harde hand, zijn politieke vrienden duidelijk maken dat ze nu echt moeten ophouden met hun machtsspelletjes. Het staat nog te bezien of hij daarvoor genoeg kracht en uitstraling heeft.