Poldermodel voor rokers staat onder druk

Informele afspraken over roken op de werkvloer kunnen onder druk komen te staan, nu een medewerkster van PTT-Post het recht op een rookvrije plek heeft bevochten. Collega's van de medewerkster zijn niet blij.

De werknemers van wasserij Bomhof in Groningen hebben geen problemen met het rookbeleid van het bedrijf. Ze roken namelijk alle zeven. Het is werkgever Ruud Bomhof (66) zelf die last heeft van de rook. Als hij koffie wil drinken, kan hij achter in de winkel gaan zitten, tegen het raam aan, maar dan moet niemand rook zijn kant op blazen. Daar wordt hij ,,ziek van''.

De wasserette is als een pijpenla, 180 vierkante meter, maar dat is inclusief het ketelhuis. Voorin is de winkel, daarachter de kantine, die niet afgesloten kan worden omdat het de doorloopruimte is naar de opslagruimte achterin. Bomhof is ten einde raad. ,,Ik heb wel eens gedacht: dan stap ik er zelf maar uit.'' De Groninger verbaast zich over de arbowetgeving, die roken op het werk niet verbiedt: ,,Ik heb allerlei dure machines aan moeten schaffen voor de gezondheid van mijn werknemers, zodat ze een goede houding hebben tijdens het mangelen bijvoorbeeld, anders krijgen ze rugklachten. En ze mogen wél roken. Bovendien is sigarettenrook niet te combineren met schone was. De lucht trekt naar de winkel toe.''

Vorige week waren de vrouwen van tussen de dertig en de veertig jaar zo vriendelijk om buiten te roken, maar toen was het goed weer. De rokende vrouwen hebben gezegd geen sigaret meer op te steken in de wasserij, zodra Bomhof voor hen een speciale rookruimte creëert, maar hij kan ze geen plek aanbieden. De zaak staat vol met machines. Uiteindelijk heeft hij vorige week de arbodienst ingeschakeld: ,,Samen komen we er niet uit.''

Het poldermodel van het roken staat onder druk. Tot gisteren waren onderlinge afspraken op de werkvloer, of de afwezigheid ervan mogelijk omdat de wetgeving hierover onduidelijk is, en er nog geen jurisprudentie was. De tabakswet verbiedt roken in openbare ruimtes, maar zegt niets over de werkplek. En de arbowet verschaft ook geen duidelijkheid. Daarin staat dat werknemers recht hebben op een veilige en gezonde werkomgeving, maar of dat een rookvrije werkomgeving is? De rechter besloot gisteren van wel: postbode Nooijen heeft recht op een rookvrije werkplek bij haar werkgever PTT Post.

De jacht op de roker is nu geopend, zegt de anti-rooklobby. ,,Dit vonnis betekent een doorbraak in de strijd voor een gezonde werkplek. Iedereen heeft daar vanaf nu recht op'', juicht Trudy Prins, directeur van de Stichting Volksgezondheid en Roken. ,,Er breken betere tijden aan voor niet-rokers.''

Dat is volgens hoogleraar arbeidsrecht Paul van der Heijden (UvA) te vroeg gejuicht. Bedrijven zijn volgens hem niet verplicht het vonnis na te leven. Wel denkt hij dat het rookbeleid de komende weken op de agenda van de ondernemingsraden zal staan. ,,Meer dan de helft van de bedrijven in Nederland heeft een rookbeleid. Als dit liberaler is dan het vonnis toestaat, kunnen niet-rokende werknemers naar de rechter stappen. Het is alleen niet zeker of die rechter dezelfde uitspraak zal doen.'' Van der Heijden noemt de uitspraak van de rechter opmerkelijk, omdat die verder gaat dan de wet. ,,Dit is typisch zo'n geval waarbij de rechter de kastanjes uit het vuur moet halen, omdat de wetgever daarin te laks is.''

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) zou het voorstel voor een nieuwe, aangescherpte Tabakswet volgende week naar de Tweede Kamer sturen. Dit stelt het ministerie nu uit: ,,We willen het vonnis hierin verwerken.'' Volgens de Amsterdamse hoogleraar is het niet makkelijk de Tabakswet te veranderen en te handhaven. ,,De minister kan in de nieuwe tabakswet mogelijk een rookvrije werkplek afdwingen, maar wat doe je met een ober in een café?''

Bij technologieconcern IBM in Amsterdam begint het jachtseizoen op 1 juli dit jaar. Alle vestigingen worden dan rookvrij voor personeel en klanten. ,,We zijn voorafgaand aan de veranderingen bezig met een campagne'', zegt een woordvoerster. ,,Werknemers kunnen op bepaalde dagen hun longinhoud en koolmonoxidegehalte laten meten. Mensen die roken bieden we een cursus aan, of een gratis zelfhulpgids.''

Maar de meeste grote internationale bedrijven in Nederland maken zich niet druk over de uitspraak. Ze zien het rookbeleid in hun bedrijf niet als een probleem. ,,Ik zou niet eens weten wat ons rookbeleid is'', zegt een woordvoerder van telecombedrijf KPN. ,,We hebben hier op het hoofdkantoor gedoogzones, maar of dat overal zo is weet ik niet.'' Hij belt terug: ,,Het rookbeleid vindt plaats in onderling overleg. Dat verschilt van afdelingen die strikt rookvrij zijn tot afdelingen waar geen afspraken over roken zijn. Voor zover ik weet zijn daar nog geen grote problemen over geweest.'' Ook bij Ahold en bij KLM is de regel dat de wensen van de niet-roker voor die van zijn rokende collega gaan. Prima toch?

Maar volgens T. Rolle van het Nederlands Astmafonds is het rookbeleid een groot probleem voor veel werknemers. Volgens Rolle geven veel werknemers hun verzet tegen hun rokende collega's na een tijdje op, laat staan dat ze hun werkgever voor de rechter slepen. Ze voelen zich een zeur. Rokers zien roken als een recht.

De meeste bedrijven geloven niet dat een dwingende wetgeving effect zou hebben. ,,Een regel moet controleerbaar en sanctioneerbaar zijn en dat is in dit geval moeilijk. Het is sterker als een verandering gedragen wordt door het personeel'', zegt de Ahold-zegsman.

Dat bleek vanochtend in het sorteercentrum van PTT Post in Breda. En dag na de uitspraak drijven nog steeds flarden rook over de kasten heen. Nooijens collega's halen schouders op over het vonnis. ,,Ik kan me voorstellen dat je last hebt van de rook, maar dan moet je ook niet in de kroeg komen'', zegt collega K. Haagberg. H. Dijkers ergert zich aan de maatregel. ,,Iedereen moet zich aan haar gaan aanpassen. Ze zal hier dan ook weinig vrienden overhouden. Ze zegt wel dat ze hier zo fijn kan werken als het rookvrij is, maar als er niemand meer wat tegen je zegt, houd je ook niet lang meer uit.''