Nog nooit zoveel haring gegeten

Elke 30ste april, zo rond 10 uur 's morgens, verzamelt zich op het stationnetje van Oxted, Surrey, een gezelschap van nogal uit de toon vallende dames en heren. Ze hebben keurige kleren aan, maar met opvallend oranje gekleurde accenten. Ze kakelen opgewonden in het niet-Engels en houden dat in de trein naar Londen onverdroten vol. Onveranderlijk kijkt er iemand onder hen naar de lucht en uit het onbegrijpelijke woord `oranjezonnetje'. Soortgelijke scenario's moeten zich in de wijde omgeving van Londen afspelen.

Het is Koninginnedag en Nederlanders zijn op weg naar hun ambassade. Ooit vierde ik de officiële verjaardag van Hare Majesteit in Kampala, Oeganda, met vrienden die daar woonden. Zij hadden uit de binnenlanden een dag gereisd om mij van het vliegveld af te halen én te genieten van de jaarlijkse tractatie: haring en oranjebitter op een receptie van de consul. We stonden daar in de tropennacht, geheel vervreemd, en praatten met een kaasmeisje. Zij was ten behoeve van de Nederlandse export met de haring en de jenever `speciaal ingevlogen door de KLM'. Of wij bij die gelegenheid ook het Wilhelmus zongen? Ik kan het mij niet herinneren, maar ik durf te wedden van niet.

Hoe anders gaat dat in Londen, waar degenen die het Wilhelmus kennen het wel willen uitbrullen. Vooral het zesde couplet. Dat is om aan al die Oranjegangers die alleen voor de haring en de bitterballen hun opwachting maken in de residentie van Hare Majesteits ambassadeur, eens goed te laten voelen dat het geen pas geeft om bij het zingen van het volkslied een beetje stom naar lucht te staan happen.

Mr W.O. Baron Bentinck van Schoonheten, de huidige ambassadeur en zelf zoon van een diplomaat, is gepokt en gemazeld in de kunst van het Koninginnedag vieren ter ambassade. Na zoveel jaren weet hij precies wat hij `de meer en minder gewenste aspecten' van het ritueel acht en hoe hij de viering tijdens zijn periode in Londen ingericht wil zien. Hij wil `een aardige toespraak – niet te lang', gevolgd door een vorm van het volkslied zingen die voorkomt dat aan het eind de helft van de genodigden al klaar is, terwijl de andere helft nog aan de laatste regel moet beginnen. Van alle modellen van muziek inzetten die wij, Koninginnedagvierders ter ambassade, door de jaren heen hebben mogen observeren – een grammofoonplaat, een bandje, een inzet door de cultureel attaché die zo'n aardige zangstem had – kiest deze ambassadeur, net als vorig jaar, voor een trompettist. ,,Het is óf een trompettist óf zingen a capella. En dan zet ik zelf wel in.''

Eén verontruste Nederlander heeft de ambassadeur vorig jaar geschreven over het onwenselijk weglaten van het zesde couplet. Dat heeft voor Londen en de herinneringen aan de regering-in-ballingschap een speciale resonantie. Dit jaar gaat het dus weer wél mee in het ritueel. Voor degenen die de tekst niet kennen, wordt die discreet `beschikbaar gesteld' – understatement voor een stapeltje teksten achter een potplant op de kast.

Met de grotere problemen uit de weg geruimd, blijven er toch nog enkele kleine zorgen. Van ambassadeur tot ambassadeur varieert zowel het gehalte van de genodigden als de aard van de geboden versnaperingen. Groot was de teleurstelling een aantal jaren geleden, toen een ambassadeur met een kleine beurs ogenschijnlijk Hollandse bitterballen had laten aanrukken, die in feite kerriepuree bleken te bevatten. Het gesprek onder de feestgangers ging nadien over weinig anders.

Op dat punt is er dit jaar geen zorg. Omdat 30 april op een zondag valt, wordt Koninginnedag in Londen gevierd op donderdag en voor het eerst in de vorm van een avond-ontvangst. Bentinck belijdt zijn geloof in Oranje in ,,een Koninginnedagfeest met spetters – veel oranje strikken, haring, paling, bitterballen, Heineken: het hoort er allemaal bij op zo'n dag.'' Niet iedereen is daar even happig op. Een beginnend secretaris: ,,Ik heb nog nooit zoveel haring en paling gegeten, als sinds ik in buitenlandse dienst werk.''

Ambassadeur Bentinck geeft toe dat niet langer elke Nederlander op Koninginnedag zich bij de residentie kan melden om mee te vieren. ,,Maar dit is ook Londen: dicht bij huis. Iedereen vliegt voortdurend op en neer. Ik heb nog meegemaakt dat we in Moskou zaten in een tijd dat de hele Nederlandse kolonie uit 52 man bestond. Ja, als je dán Koninginnedag had, dan was iederéén er.''

Met 60.000 Nederlanders semi-permanent in en om Londen is het niet meer doenlijk in de ambtswoning open huis te houden. Twee geüniformeerde militairen posteren zich dus sinds enkele jaren aan weerszijden van het hek en controleren de uitnodigingen. Nu men dit jaar zelfs niet meer kan vragen om een uitnodiging, zullen er onvermijdelijk scheve gezichten zijn. Desondanks, navraag bij bijvoorbeeld de Britse ambassade in Den Haag leert dat de Queen's Birthday, in juni, in de Britse vertegenwoordigingen gevierd wordt met een receptie voor genodigden die de Nederlands-Britse betrekkingen kunnen verbeteren. Hetzelfde geldt voor Belgische ambassades, die hun `Dag van de Dynastie' (15 november) bescheiden vieren met een receptie voor `vrienden van België en Belgen'.

Dit jaar is het tijd voor een extra brok in de keel bij het zingen van het Wilhelmus. Nederlands ambassadeur resideert sind mensenheugenis magnifiek in een groot wit huis aan een groene laan naast Kensington Palace. Dit is de `ambassador's row'. Maar de erfpacht is volgend jaar toe aan verlenging. De onroerend goed-prijzen zijn in Londen zo fenomenaal gestegen, dat de Crown Estate een prijs vraagt (naar verluidt 20 miljoen pond), die de Nederlandse regering voor een ambtswoning vooralsnog niet wenst uit te geven.

Het lijkt dus bijna vaarwel voor het prachtige huis met de grote hoge kamers en de groene tuin erachter. Een Arabische oliesjeik zal vermoedelijk vanaf het jaar 2002 over dat parket in de ontvangstkamer schuifelen, waarvan een oudere Nederlander, helemaal uit Schotland overgekomen voor Koninginnedag, vorig jaar tegen me zei: ,,Weet U, ik zal dit huis missen. Toen ik jong was en knap, heb ik op dit parket nog gedanst met Audrey Hepburn. En helaas ook met haar vreselijke moeder.''