Zorg over reïntegratie

De reïntegratie van werklozen en arbeidsongeschikten wordt in het nieuwe systeem van sociale zekerheid geprivatiseerd. FNV-bestuurder Agnes Jongerius vreest voor een ,,hoog lichtbakgehalte''.

Eigenlijk heeft Agnes Jongerius zich nog niet helemaal neergelegd bij het nieuwe stelsel van sociale zekerheid. De FNV-bestuurder is vooral bezorgd over het feit dat de reïntegratie van werklozen en arbeidsongeschikten geheel aan de private markt wordt overgelaten. ,,Wat gebeurt er straks met de 50-jarige werkloze of de moeilijk bemiddelbare arbeidsgehandicapte? Dat is allemaal nog erg ongewis. Ik snap niet dat de Tweede Kamer met die onzekerheid heeft ingestemd.''

De activering van de ruim miljoen werklozen en arbeidsongeschikten is speerpunt van het arbeidsmarktbeleid van de overheid. De krapte op de arbeidsmarkt is morgen onderwerp van een grote conferentie met leden van het kabinet, werkgeversorganisaties en vakbonden.

Het plan voor een nieuw stelsel van sociale zekerheid zette vorig jaar het poldermodel op het spel. Vertegenwoordigers van werknemers en werkgevers verlieten de onderhandelingstafel. Eerst zou de hele uitvoering van WW en WAO worden geprivatiseerd, maar het kabinet draaide dit terug. Tot woede van de sociale partners, vooral ook omdat ze geen invloed meer kregen. Uiteindelijk gingen ze akkoord met een `zware adviserende rol'.

,,Er zat niet meer in. Dat was nu eenmaal de politieke realiteit'', zegt Jongerius. In enkele jaren moeten nu de instellingen Gak, Cadans, GUO, Uszo en Sfb tot één publieke uitvoeringsinstelling worden samengevoegd. De reïntegratie wordt wel geprivatiseerd.

Jongerius is niet erg optimistisch of die krapte met succes kan worden aangepakt met een private reïntegratiemarkt. ,,Die markt moet zich nog helemaal gaan vormen. Onlangs is een branchevereniging opgericht. Een week na aankondiging waren er al 700 leden. Wat zijn dat voor bedrijven? En wat voor kwaliteit leveren ze? Het heeft allemaal nog een hoog lichtbakgehalte.''

Het gaat nu al om een markt waarin 1,5 miljard gulden omgaat. Dat bedrag zal naar verwachting stijgen. ,,De zuigkracht is groot. Maar met de arbodiensten heb je gezien dat zich moeizaam een goede bedrijfstak ontwikkelt.'' Commerciële arbodiensten bestaan pas zo'n tien jaar, maar hun markt verschilt nogal met de reïntegratiemarkt. Veel arbodiensten komen namelijk voort uit bedrijfsverenigingen die al sinds de jaren vijftig bestonden. De reïntegratiemarkt komt grotendeels uit het niets.

Over de juiste wijze van begeleiding van mensen met psychische klachten, bijvoorbeeld, is volgens Jongerius weinig bekend. Bij de `snelle' reïntegratiebedrijven zou volgens haar wel eens sprake kunnen zijn van `go-go-mentaliteit' volgens het neuro-linguïstisch programmeren. Ofwel de Emile Ratelband-methode: Wees positief! Ga weer aan het werk! ,,Ik vraag me af of dat voor deze mensen wel de juiste aanpak is'', zegt Jongerius.

In het nieuwe stelsel van sociale zekerheid komt een Raad voor Werk en Inkomen met daarin de sociale partners en de gemeenten. Deze raad krijgt de taak toe te zien op de kwaliteit van de reïntegratie, maar Jongerius vindt dat dit onvoldoende garanties geeft. ,,De reïntegratie is het meest kwetsbare deel van het nieuwe stelsel. Het debat in de Tweede Kamer ging over allerlei details, maar niet hierover.''

Jongerius pleit voor goede experimenten, voordat de gehele reïntegratiemarkt wordt vrijgegeven. ,,Ga eerst aan de slag met één sector. Laat bedrijven aanbiedingen doen om bijvoorbeeld arbeidsongeschikte schoonmakers aan de slag te helpen. Kijk eerst maar hoe dat werkt.''

Zij vindt het onjuist dat nu bij de hervorming van het stelsel de Raad van Werk en Inkomen waarschijnlijk als laatste gevormd gaat worden. ,,Terwijl die Raad juist nu al zou moeten toezien op de reïntegratiemarkt.'' De reïntegratie van werklozen en arbeidsongeschikten verloopt nu moeizaam. Een groot deel van het beschikbare overheidsgeld wordt niet uitgegeven.

Arbeidsvoorziening wordt ten behoeve van de private reïntegratiemarkt gesplitst in een privaat deel en publiek deel. Jongerius vindt dat het private deel eigenlijk een overheids-BV zou moeten worden. Dan komt de overheid niet op te grote afstand te staan. Want enige sturing blijft wel nodig. Dat blijkt volgens haar uit de arbomarkt. Bedrijven zijn verplicht contracten met arbodiensten te sluiten om zieke werknemers te laten begeleiden. Maar de meeste contracten zijn minimaal. De begeleiding bestaat veelal uit papieren procedures. ,,Tijdens CAO-onderhandelingen blijkt het heel lastig om hier betere afspraken over te maken.''