ZWARTE GATEN GROEIEN MEE MET VERSMELTENDE STERRENSTELSELS

Er zijn steeds meer aanwijzingen dat zich in het centrum van de meeste sterrenstelsels een superzwaar zwart gat bevindt. Zo'n zwart gat is een gebied waarin de zwaartekracht zo sterk is dat er niets uit kan ontsnappen. De massa die deze zwaartekracht creëert wordt afgeleid uit de snelheid van de sterren en gaswolken die rond het centrum draaien. Britse astronomen hebben nu ontdekt dat zo'n zwart gat bij het ouder worden van het stelsel zwaarder kan worden, zo meldt de Monthly Notices of the Royal Astronomical Society van 1 april.

Astronomen hebben nu al van zoveel zwarte gaten in het centrum van sterrenstelsels de massa afgeleid, dat zij naar bepaalde trends kunnen gaan zoeken. De massa loopt in het algemeen uiteen van een miljoen tot een paar miljard zonsmassa's en onlangs werd ontdekt dat deze massa veelal zo'n half procent van de totale massa van het stelsel bedraagt. Verder zouden er aanwijzingen zijn dat de centrale zwarte gaten heel oud zijn, mogelijk zelfs ouder dan de betreffende sterrenstelsels zelf. Dit heeft geleid tot de gedachte dat superzware zwarte gaten ooit de `kiemen' van sterrenstelsels hebben gevormd.

Michael Merrifield en zijn collega's hebben nu echter ontdekt dat de relatieve massa van zo'n centraal zwart gat afhangt van de ouderdom van de hoofdmoot van de sterren in het stelsel. Bij een groep van 23 zwarte gaten hebben zij `met 99 procent zekerheid' gevonden dat de relatieve massa van het zwarte gat bij het toenemen van de leeftijd van die sterren groter wordt. En dat impliceert weer dat de massa van zo'n zwart gat moet afhangen van de tijd die is verlopen sinds in het betreffende sterrenstelsel voor het laatst op grote schaal stervorming heeft plaatsgevonden.

De meest eenvoudige verklaring voor dit verband is dat de groei van het centrale zwarte gat en het optreden van grootschalige stervorming door hetzelfde proces wordt veroorzaakt. Dit proces zou volgens de Britse astronomen de versmelting van twee sterrenstelsels kunnen zijn. Sterrenstelsels zouden `aangroeien' door zich te verenigen met andere sterrenstelsels. Tijdens deze versmelting vindt op grote schaal stervorming plaats en krijgt het centrale zwarte gat weer een kans om door het opslokken van materie zwaarder te worden. Het nu ontdekte verband valt volgens de astronomen niet te rijmen met de theorie dat de superzware zwarte gaten de kiemen van sterrenstelsels zijn geweest.