Pensioenswitch in geding

Sinds in januari melding werd gemaakt van het verbod op `pensioen- shoppen' wordt er koortsachtig nagedacht over de gevolgen. In stilte treuren de pensioen- gerechtigden die het met tien tot twintig procent minder pensioen moeten doen dan verwacht.

Stel u krijgt 500.000 gulden pensioenkapitaal beschikbaar bij een verzekeringsmaatschappij. Dat kapitaal is opgebouwd als gevolg van een pensioenregeling met uw werkgever en niet uit door uzelf bijeen vergaard lijfrentekapitaal. Er is u altijd verteld dat u op de pensioendatum aan diverse verzekeringsmaatschappijen kunt gaan vragen welke pensioenuitkeringen zij kunnen bieden ten opzichte van dat half miljoen. `Pensioenshoppen' wordt dat genoemd.

De verzekeraar, bij wie het pensioenkapitaal is opgebouwd, biedt u 42.000 gulden per jaar. Een andere echter 49.000 gulden. De keus lijkt makkelijk. Het pensioenkapitaal wilt u door uw oude verzekeraar laten overhevelen naar de verzekeringsmaatschappij die de hoogste uitkering biedt.

Helaas, sinds 1 januari jongstleden is dat niet meer mogelijk. De overheid heeft namelijk in de Pensioen- en spaarfondsenwet (PSW) vastgelegd dat pensioenkapitaal alleen mag worden omgezet in pensioenuitkeringen bij de verzekeraar of het pensioenfonds van uw huidige of vroegere werkgever.

Deze bepaling is in de wet opgenomen omdat de overheid bang was dat er (te) veel pensioenkapitaal naar buitenlandse verzekeringsmaatschappijen zou worden overgebracht (met name naar België) en dat Nederland naar de belastingopbrengsten over de pensioenuitkeringen zou kunnen fluiten. Men wilde eerst in de wet bepalen dat in Nederland opgebouwd pensioenkapitaal alleen bij een Nederlandse verzekeraar zou mogen worden omgezet in pensioenuitkeringen, maar dat vond de Raad van State in Europees verband niet haalbaar. Dat door deze wetswijziging ook mensen worden getroffen die keurig in Nederland blijven en netjes hier hun belasting betalen, werd op de koop toe genomen. Hoeveel mensen dat precies zijn is (nog) niet onderzocht. Maar het is wel een groeiende groep Nederlanders. In een toenemend aantal pensioenregelingen worden werknemers in staat gesteld om – al dan niet via vrijwillige bijdragen – (extra) pensioenkapitaal op te bouwen.

Velen in `pensioenland' zijn het er over eens dat het verbod op pensioenshoppen onredelijk is. Zelfs de verzekeringsmaatschappijen, die er eigenlijk niet rouwig om zouden moeten zijn. Het bij hun opgebouwde pensioenkapitaal kan immers niet meer naar een beter biedende concullega.

Pensioenjuristen zoeken voornamelijk naar juridische vernuftigheden om het toch mogelijk te maken dat pensioenkapitaal naar een andere verzekeraar wordt overgebracht. Drs. J. van der Meer van PensioenPoint – een keten van pensioenadviesbureaus – heeft zich opgeworpen om een gedupeerde klant te helpen door een uitspraak van de rechter te vragen. Er werd een kort geding aangespannen tegen Aegon, die pensioenkapitaal niet naar Delta Lloyd wilde overdragen verwijzend naar de nieuwe wetsbepaling. Delta Lloyd bood een 17 procent hogere pensioenuitkering. Er zou een kort geding worden aangespannen. Dat is (voorlopig?) uitgesteld. Ook al omdat Aegon, die best mee wilde werken aan het proefproces, toch ineens aan de klant een aanbieding deed die in de buurt lag van die van Delta Lloyd. Voor die klant was dus de druk van de ketel.

Dit lijkt vooralsnog de tactiek bij vrijkomend pensioenkapitaal. Vraag aan diverse verzekeraars welke pensioenuitkering zij willen bieden ten opzichte van beschikbaar komend pensioenkapitaal. Ga met het hoogste bod naar de verzekeraar waar dat pensioenkapitaal is opgebouwd en dreig met een gerechtelijke procedure.

Deze tactiek werkt slechts totdat er werkelijk jurisprudentie is gevormd. Als de rechter stelt dat de vasthoudende verzekeringsmaatschappij terecht het pensioenkapitaal niet naar een andere verzekeraar kan overhevelen omdat de wet daarmee wordt overtreden, dan valt er weinig meer te dreigen en moet het aanbod van de oorspronkelijke verzekeraar geaccepteerd worden.

Een andere mogelijkheid is om de werkgever te laten verklaren dat de verzekeraar, die de hoogste pensioenuitkering aanbiedt, ook als pensioenuitvoerder van de pensioenregeling wordt gezien. Dat kan gemakkelijk als de werknemer nog met die werkgever (voor wie het overigens verder geen extra geld kost dan alleen het opstellen van een briefje) contact heeft. Maar voor pensioenkapitaal dat vrijkomt uit een dienstverband uit een ver verleden wordt het lastiger.

Het verbod op pensioenshoppen houdt de gemoederen nog wel even bezig; althans bij degenen die het aangaat: verzekeraars, adviseurs, pensioenjuristen, maar ook de consumenten die nu geconfronteerd worden met een veel lager pensioen dan verwacht.

Wat in de hele discussie nog niet echt naar voren is gekomen is de vraag naar het werkelijke nut van de wetswijziging. Volgens het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid moest de `buitenlandroute' worden afgesneden. Maar sinds enkele jaren is deze al sterk bemoeilijkt. Want als er pensioenkapitaal naar het buitenland gaat, is daarvoor toestemming nodig van zowel de Verzekeringskamer als de Belastingdienst. Die geven de toestemming niet makkelijk meer, omdat er aan allerlei wettelijke voorschriften voldaan moet worden. Ook in de nieuwe Wet op de Inkomstenbelasting 2001 worden dammen opgeworpen tegen pensioenkapitaal dat naar het buitenland gaat.

Verder zou wel eens de volgende vraag gesteld kunnen worden: hoeveel is het pensioenkapitaal dat wellicht naar het buitenland vloeit en hoeveel belastingverlies is daarmee gemoeid? Daar tegenover kan onderzocht worden: hoeveel Nederlanders zullen door deze wetswijziging gedupeerd worden, omdat de verzekeringsmaatschappijen – niet meer gehinderd door concurrentie – toch geen optimale pensioenuitkeringen meer hoeven te bieden? En daarop aansluitend: hoe groot is het belastingverlies voor de staat, omdat er over lagere pensioenuitkeringen immers ook minder belasting betaald wordt?

Als dan blijkt dat er door de overheid met een kanon op een mug is geschoten, kan terugdraaien van de wetswijziging wel eens de beste oplossing zijn.

    • Rob Goedhart