Hizbullah en Hezbollah

Niet alleen in Turkije bestaat de `Hizbullah': ook in bijvoorbeeld Libanon en Iran zijn er moslim-extremistische groepen met die naam. Vooralsnog is onduidelijk hoeveel contacten de Turkse Hizbullah met bijvoorbeeld de Iraanse Hezbollah heeft onderhouden. Een aantal aanhangers van de Turkse Hizbullah heeft verklaard militaire training in Iran te hebben gekregen, maar een nog groter aantal ontkende het bestaan van onderlinge banden. Een zekere afstand ligt voor de hand, omdat de Turkse Hizbullah een andere tak van de islam aanhangt. De Turkse `Strijders van God' waren soennieten, in Iran en Libanon zijn het sji'ieten.

Genealogen van de Turkse Hizbullah hebben de beweging getraceerd tot het begin van de jaren tachtig, toen er in een boekhandel in Diyarbakir discussiebijeenkomsten werden gehouden over geloof en politiek. Volgens terrorisme-expert Faik Bulut kreeg de beweging pas bekendheid toen zij de strijd aanbond tegen de van huis uit marxistisch-leninistische Koerdische Arbeiderspartij (PKK) van Abdullah Öcalan. Honderden mensen kwamen daarbij om.

Wie voelden zich aangetrokken tot Hizbullah? Bijna alle aanhangers van de Hizbullah waren Koerden. Voor zover nu bekend, was de beweging erg populair op (religieuze) imam-hatip scholen. Ook een gedeelte van de arme onderklasse in steden als Diyarbakir voelde zich tot Hizbullah aangetrokken, al was het maar omdat de beweging goed bij kas zat. Waar dat geld vandaan kwam, is onduidelijk. Bulut sluit niet uit dat de beweging zich bezighield met onder andere autodiefstal, smokkel en chantage. In Turkse media is de afgelopen tijd ook enkele malen gesuggereerd dat de Turkse overheid, die blij was dat Hizbullah de PKK bestreed, de beweging ook financieel heeft gesteund.

Rond 1997 brak er een nieuwe fase aan in de geschiedenis van de beweging. De Turkse autoriteiten, die de strijd tegen de PKK toen al min of meer hadden gewonnen, ondernamen steeds vaker actie tegen Hizbullah-aanhangers. De leiders van Hizbullah vluchtten naar West-Turkije, naar steden als Istanbul. De laatste fase van de beweging is de meest duistere. Mogelijk hebben deze Strijders van God in ruil voor financiële beloning hand- en spandiensten verricht voor de Turkse mafia. Vast staat in ieder geval dat ze in West-Turkije vooral Koerdische zakenliede ontvoerden en vermoordden. Waarom juist deze zakenlieden doelwit waren, is nog een raadsel.

Zeker is dat de `Strijders van God' niet aarzelden de creditcards van hun slachtoffers te benutten. Die leidden naar het huis in Istanbul waar leider Huseyin Velioglu op 17 januari om het leven kwam. Na zijn dood begon de Turkse politie een klopjacht op de Hizbullah. Tijdens hun verhoor vertelden leden over `moordhuizen', waar inmiddels meer dan zestig lijken zijn gevonden.