Verlos ons van de disco

Temidden van de extravagante popgroepen van de jaren zeventig, was Funkadelic het extravagantst. Een nieuwe cd-box eert Dr. Funkenstein.

De lichten gaan uit en het wordt pikdonker in de zaal. Uit de verte klinkt gebrom, dat aanzwelt tot geloei. Rookwolken vullen het podium en uiteindelijk daalt een helverlicht ruimteschip langzaam neer. De deur van het kegelvormige gevaarte gaat open en George Clinton, alias Dr. Funkenstein, verschijnt en maakt een zegevierend gebaar. Hij is gehuld in een spierwitte bontmantel die tot zijn voeten komt, een kolossale witte bontpet tooit zijn hoofd. Intussen hebben ook een stuk of twintig `funkateers', uitgedost in ruimtevaartachtige pakken, capes of gewoon glitterbikini's, het podium betreden en laten het geraas van het ruimteschip overgaan in loom voortpompende muziek.

Zo ongeveer moeten halverwege de jaren zeventig de concerten van de Amerikaanse groep Funkadelic zijn begonnen. Wat volgde was een ongetwijfeld chaotische, grotendeels geïmproviseerde performance, vol uitzinnige verkleedpartijen. Een van de vaste hoogtepunten was gitarist Garry Shider, die, gehuld in een luier, hoog boven het publiek aan een touw door de zaal vloog.

De popmuziek van de jaren zeventig is rijk aan buitenissige sterren. David Bowie in zijn vele gedaanten is er een van, Gary Glitter, de corpulente koning van de glitterrock, een andere. Maar Funkadelic was wel het extravagantst, zoals weer eens duidelijk wordt op Funkadelic. The complete recordings 1976-1981, een onlangs verschenen mooie uitgave van 4 cd's. Alles aan deze groep was vreemd, zoals ook blijkt uit het boekje dat bij de cd-box is gevoegd: hun kosmische kleding, hun teksten en plaattitels als `The Electric Spanking Of War Babies' en `Promentalshitbackwashpsychosis Enema Squad (The DooDoo Chasers)' en vooral ook hun muziek.

De naam Funkadelic – een samentrekking van `funk' en `psychedelic' – geeft slechts ten dele aan hoe de muziek klinkt. Niet alleen funk en psychedelica, maar ook rock, soul, doowoop en zelfs gospel zijn de bestanddelen van de muziek van Funkadelic. Maar anders dan bijvoorbeeld de hedendaagse eclecticus Beck, wiens nummers bestaan uit collages van stijlen, liet Funkadelic de verschillende stijlen samensmelten tot één geheel. In de hybridische muziek van Funkadelic zijn de grenzen tussen de verschillende muziekstijlen en -genres geheel opgeheven.

Weird

Funkadelic-muziek is dan ook uniek, maar het zou overdreven zijn om het mooi te noemen. Funkadelic is ongemakkelijk, complex, schurend, soms zenuwslopend en altijd `weird', zoals Amerikanen zouden zeggen. Wie de muziek nu hoort, kan zich moeilijk voorstellen dat Funkadelic in de jaren zeventig een groot zwart én blank publiek had en samen met Earth, Wind & Fire de eerste zwarte groep werd die optrad in `arena's', zoals de immense zalen met tienduizenden plaatsen in Amerika worden genoemd. Zelfs onversneden dansnummers als `One Nation Under A Groove' en `(Not Just) Knee Deep', de twee grote Amerikaanse hits van Funkadelic die allebei op de cd-box staan, hebben door hun monotonie iets weerbarstigs.

Het is een kunstcliché om te beweren dat een bepaald kunstwerk grenzen wil verkennen en doorbreken, maar bij Funkadelic is het meer dan waar ook op zijn plaats. Het is zelfs niet precies aan te geven waar Funkadelic begon of ophield. Funkadelic was een van de groepen onder leiding van George Clinton (1944), de man die al sinds de jaren vijftig vanuit zijn kapperszaak in Plainfield, New Jersey, allerlei groepen de wereld inzond. Het dichtst bij een hit kwam Clinton in de jaren zestig met zijn groep The Parliaments. Maar pas in de jaren zeventig, na een korte carrière als liedjesschrijver bij het beroemde soullabel Motown, kreeg Clinton echt succes met zijn uitdijende funkimperium. Aanvankelijk bestond Clintons rijk slechts uit Parliament, zoals het vervolg op The Parliaments om juridische redenen heette, en Funkadelic, maar later werd het uitgebreid met de meisjesgroepen The Brides of Funkenstein, The Parets en met Bootsy's Rubber Band, de band van William `Bootsy' Collins, de bassist die als jongetje van zeventien op James Browns `Sex Machine' had geschitterd.

Parliament was met zijn toegankelijke funk met vette blazers bedoeld voor het zwarte soulpubliek, Funkadelic met zijn hybridische muziek vol lange Jimi Hendrix-achtige gitaarsolo's voor het witte rockpubliek. Maar in de praktijk liepen de twee groepen in elkaar over: muzikanten die op platen van Parliament speelden, zaten ook in Funkadelic en de andere groepen. Funkadelic en Parliament traden ook altijd samen op, de twee groepen waren een tweeëenheid.

Wat de twee groepen met elkaar verbond, was George Clinton en `the theory of the one'. Er is in zijn ruim dertigjarige muzikale loopbaan talloze malen aan George Clinton gevraagd wat funk nu precies is en telkens gaf hij een ander antwoord. Maar meestal beleed hij zijn geloof in de `theorie van de eerste tel', die voor het eerst werd geformuleerd door funkpionier James Brown (1928). Wat funk ook precies mag zijn, funkmuzikanten leggen altijd de nadruk op de eerste tel van een maat, aldus Brown.

Bij Funkadelic en Parliament kreeg de `theory of the one' het karakter van een religie. ,,Er was eens in een ver parallel universum een intergalactische strijd tussen GOEDE en SLECHTE krachten', zo begint de hoestekst van de cd One Nation Under A Groove. ,,En op de planeet Splurge werd FUNK de KRACHT die de kosmos voorbij de grenzen van tijd en dimensie zou veranderen.'

Zoals in bijna alle religies, is de bestaande wereld volgens het geloof in de eerste tel verre van volmaakt. In de tweede helft van de jaren zeventig was de populaire Afrikaans-Amerikaanse muziek gekoloniseerd door disco, schrijft Geoff Brown in het boekje bij de cd-box. ,,Dat was op zichzelf niet slecht. Maar disco was beperkter dan de soul uit de jaren zestig. De meeste disco was gereduceerd tot een computerbeat en er was geen plaats voor andere uitdrukkingen dan `hé, laten we dansen', en andere emoties dan `ik hou van jou/mij'. (...) Clinton bracht de ware geest terug. (...) Georges teksten kwamen uit het evangelie volgens de straten, hij was de Eerste Voorganger van de Heilige Heilige Kerk van de Buurt.'

De concerten van Parliament/Funkadelic moeten dan ook veel weg hebben gehad van erediensten voor de eerste tel, compleet met gemakkelijk mee te brullen gebeden als `Think! It aint't illegal yet'. George Clinton in zijn ruimteschip was de messias van de planeet Splurge, die de aarde met zijn funk zou aaneensmeden tot `one nation under a groove', de bandleden waren zijn apostelen en de vliegende Garry Shider in zijn luier was natuurlijk zijn zoon, die de wereld kwam verlossen van de disco.

Zo uitzinnig als in de jaren 1976-1981 is het geloof in de eerste tel nooit meer uitgedragen. Ook Clinton en zijn apostelen bleken toch gewone stervelingen en Funkadelic ging in de jaren tachtig tenonder in een chaos van drugs en ruzies over auto's, vrouwen en geld. Maar George Clinton was niet te stuiten en ging voort met het verspreiden van de boodschap van de P-funk, zoals zijn geloof was gaan heten. Nog steeds maakt hij af en toe een cd, al dan niet samen met de P-funk All Stars, en jaar in jaar uit houdt hij nog erediensten. Niet meer met ruimteschepen – die zijn te duur voor zijn ineengekrompen kerk – maar nog wel altijd met een gitarist die in een luier is gehuld.

Funkadelic. The complete recordings 1976-1981. Cd-box met 4 cd's (Hardcore Jollies, One Nation Under A Groove, Uncle Jam Wants You en The Electric Spanking Of War Babies), Charly Schalplatten CDDIG 23/LC 08477, fl. 109,-