Onvruchtbare vader

Onder de titel Het leven zelf beantwoordt Beatrijs Ritsema op de achterpagina van HP/De Tijd vragen van lezers over de regels van het sociale verkeer. Het is doorgaans een vermakelijke rubriek, waarin Beatrijs de rol speelt van een eigentijdse Lieve Lita. Ze is streng maar liberaal, met een vleugje moralisme. Maar deze week bij het lezen van haar rubriek werd ik overvallen door het gevoel dat het eigenlijk zeer aanmatigend is om in zo'n kort bestek de levensproblemen van anderen te willen oplossen. Een van haar antwoorden vind ik namelijk nogal macaber en ik denk dat er alleen maar ellende van komt als de vragensteller de raad van Beatrijs opvolgt.

De vraag wordt haar gesteld door een 73-jarige weduwnaar, wiens echtgenote vijf jaar geleden is overleden. Uit het huwelijk is een dochter voortgekomen, die inmiddels ook al weer 42 is. Maar, zo vertelt hij, ik ben onvruchtbaar en onze dochter is het resultaat van kunstmatige inseminatie. Er is aan de dochter echter nooit verteld dat haar vader niet haar biologische vader is, omdat haar moeder dat niet wilde. ,,Slechts een paar (nog levende) familieleden zijn wel op de hoogte'', schrijft de weduwnaar, die daar aan toevoegt: ,,Ik twijfel hevig of ik mijn dochter alsnog moet inlichten. Als ik het niet vertel, hoort ze het na mijn dood misschien van iemand anders en dat zou erg vervelend zijn. Als ik het wel vertel, ga ik in tegen de wens van mijn overleden echtgenote.'' Was ondertekend: onvruchtbare vader, Zaanstad.

Wat te doen? In haar antwoord is Beatrijs zeer pertinent. ,,Uw echtgenote'', schrijft ze, ,,is dood. Ze kan niet meer boos worden op wat u doet.'' De geheimhouding over de inseminatie is `krukkig uitgevoerd' en de kans is nu groot dat uw dochter alsnog te horen krijgt wat er is gebeurd. Mensen spelen nu eenmaal graag `de nobele rol van waarheidsonthuller'. En dan volgt de raad: ,,U bent de enige die uw dochter de ware toedracht kan vertellen. Doe dat, al was het maar om ervoor te zorgen dat zij zich haar vader niets als levenslange leugenaar zal herinneren.''

Ervan uitgaand dat die vruchtbare vader werkelijk bestaat en dat zijn brief geen verzonnen brief is, kan ik het maar moeilijk met Beatrijs eens zijn. Je kunt er over twisten of het destijds verstandig was de werkelijke afkomst te verhullen, maar intussen is het geheim al 42 jaar bewaard gebleven. Die paar nog levende familieleden die het weten, hebben kennelijk de beheersing opgebracht al die jaren te zwijgen en er is geen reden om aan te nemen dat zij plotseling alles aan de grote klok zullen hangen. Bovendien zijn die paar familieleden straks dood.

Uit het feit dat de onvruchtbare vader zijn vraag in de openbaarheid brengt, maak ik op dat de hele kwestie zijn probleem is en dat hij het eigenlijk graag wil vertellen. Hij wil zelf de nare rol van de nobele waarheidsverteller spelen. Maar zijn dochter weet van niets, die heeft helemaal geen probleem. Wel dreigt er nu een probleem aan te komen, dat door anderen – onder wie Beatrijs – is gecreëerd. In haar plaats zou ik de brief niet hebben geplaatst en ik zou de vader een briefje hebben gestuurd waarin ik hem erop gewezen had dat het op zichzelf al immoreel is om in deze delicate kwestie op zoek te gaan naar een openbaar antwoord. De onvruchtbare vader uit Zaanstad, is misschien al herkenbaar en mogelijk is het kwaad al geschied.

Mocht de vader, gesteund door het antwoord, nu een klein drama in de familie ontketenen dan is Beatrijs medeverantwoordelijk. Wat er namelijk gaat gebeuren, is zo'n beetje het omgekeerde van wat Beatrijs had willen bereiken. Als de vader straks aan haar dochter gaat vertellen dat hij niet de echte vader is, lijkt mij de logische reactie dat de dochter haar vader zal zien als een leugenaar die op zijn sterfbed nog even een confessie wil doen. Hij zal dan in haar ogen geen levenslange leugenaar zijn, maar een levenslange leugenaar minus één dag of één jaar. Dat is voor de dochter geen echte winst. Integendeel, ze heeft in dat geval nog maar weinig tijd om de leugen met haar vader uit te praten. Om de reactie van de dochter te kunnen voorspellen zou je de dochter eigenlijk moet leren kennen. Maar dat kan al helemaal niet en daarom zou ik zeggen: bemoei je er niet mee.

    • Max Pam