`Land dat niet kan bestaan'

Driekwart van de Moldaviërs leeft onder armoede grens. Nu het IMF een lening heeft uitgesteld is de crisis uitzichtloos.

Vier dagen lang stond het centrum van de Moldavische hoofdstad Chisinau deze week op zijn kop: woedende studenten en scholieren, tot 20.000 in getal, waren hun recht op gratis openbaar vervoer kwijtgeraakt en eisten het terug. De balans: botsingen met de politie, tientallen gewonden, uitgebreide vernielingen, en paniek bij de regering, die de eisen van de studenten inwilligde hoewel ze er niets over te zeggen heeft: die zijn een zaak voor de gemeente Chisinau.

De rellen zijn de eerste massale manifestatie van ongenoegen over de bijna onvoorstelbare daling van de levensstandaard, die zich in Moldavië nu al tien jaar zonder pauze voltrekt. De studenten gingen woedend de straat op omdat ze voortaan voor het openbaar vervoer per maand 20 lei (1,60 dollar) betalen. Een luttel bedrag, maar niet in Moldavië: àls studenten al een beurs krijgen, bedraagt die per maand vijf dollar. De weinige Moldaviërs die werk hebben komen met omgerekend 22 dollar thuis.

In Moldavië zijn geen marges meer. Volgens cijfers van februari leeft driekwart van de bevolking onder de armoedegrens. Vorig jaar stegen de lonen met achttien procent, maar die stijging werd ongedaan gemaakt door de inflatie van rond de 40 procent. Met grote regelmaat staken Rusland, de Oekraïne en Roemenië de stroom-, olie- en gasleveranties omdat de regering in Chisinau de schulden niet meer kan betalen (net zo min als ze in staat is de achterstallige pensioenen en de lonen in de staatssector te betalen). ,,Volgens de statistieken kan dit land niet bestaan'', verzuchtte vorig jaar de toenmalige premier Sturdza al.

Uitzicht op verbetering bestaat niet. De Moldavische economie – voor zover die nog functioneert – drijft op twee kurken: tabak en wijn. De verbreking van de banden met de andere ex-Sovjet-republieken en de geringe prioriteit van buitenlandse investeerders voor dit armenhuis in Europa heeft ook deze sectoren zwaar geschaad, maar het zijn wel de enige sectoren waar nog sprake is van winst: tweehonderd miljoen dollar leveren ze de staatskas jaarlijks op.

Dat relatieve succes heeft echter ook zijn nadelen. Moldavië is, om economisch te kunnen overleven, aangewezen op kredieten. Maar nieuwe kredieten krijgt Moldavië alleen als het de tabaks- en wijnsector privatiseert. Doet het dat niet, dan weigert het Internationale Monetaire Fonds (IMF) verdere kredieten. Die privatisering stuit echter op grote bezwaren in Moldavië, niet zozeer bij de regering als wel in het parlement, waar wordt gesteld dat beide sectoren, juist wegens hun relatieve succes en hun overweldigende belang voor `s lands economie, `strategisch' van aard zijn. En die sectoren mogen niet worden geprivatiseerd.

De kwestie bracht vorig jaar al de regering van Ion Sturdza ten val. Maar ook zijn opvolger, Dumitru Braghis, slaagde er deze week niet in het parlement tot instemming met de privatisering van de tabaks- en wijnsector te brengen: juist deze week wees het parlement de privatiseringplannen af. Slechts zestien van de 101 parlementariërs hadden oor voor het argument van Braghis dat het land failliet gaat als aan de IMF-voorwaarden niet wordt voldaan en dat hij zou aftreden als het parlement hem zou blijven dwarsbomen.

De weigering van het parlement komt het toch al zwaar verarmde Moldavië duur te staan. Het IMF besloot na de stemming het krediet (van 35 miljoen dollar) in elk geval tot het eind van dit jaar in de ijskast te zetten. Maar door de weigering van het parlement loopt het land veel meer mis: 45 miljoen dollar van de Wereldbank, 23 miljoen dollar van de Oost-Europabank EBRD en 13 miljoen dollar van andere donors. Al die kredieten waren gekoppeld aan het IMF-krediet. Braghis becijferde deze week de totale economische schade door het besluit van het parlement op 800 miljoen dollar. Het is uitgesloten, zei hij, dat Moldavië de negentig miljoen dollar kan opbrengen die het dit jaar op tafel moet leggen voor rente en aflossing van de buitenlandse schuld. Erger nog voor de gewone Moldaviër: Braghis moet nu ook de begroting van dit jaar aanpassen, omdat daarin rekening was gehouden met steun van het IMF voor het dichten van het begrotingstekort. Dat betekent een nog grotere achterstand in de betaling van lonen en pensioenen.