Belangrijke oorlogsgetuige

De bekende oorlogsgetuige en schrijver, mr. Floris Bertold Bakels, die eind vorige week in Bussum is overleden, was een gedreven man. Zoveel ellende, terreur en intimidatie als hij gedurende de Tweede Wereldoorlog, zowel in Nederland als in Duitse kampen, ook had ondervonden en doorstaan, toch was hij vandaar teruggekeerd als een rijker mens. Vooral doordat hij in de peilloze diepten van het bestaan God had leren kennen en een gelovig man was geworden.

Bakels kwam uit een geprivilegieerd milieu van predikanten en kunstenaars. Zijn vader was in het begin van de vorige eeuw een bekende Haagse portretschilder. Floris zelf – in 1915 geboren – studeerde in Leiden en was een enthousiast corpsstudent. Na aan het eind van de jaren dertig korte tijd ambtenaar te zijn geweest, werd hij advocaat in Rotterdam. Daar raakte de heetgebakerde Bakels in de eerste oorlogsjaren al snel nauw betrokken bij het verzet tegen de Duitse bezettingsmacht. In april 1942 werd hij gearresteerd. Vanaf dat moment tot april 1945 zat hij gevangen. Eerst in de Duitse politiegevangenis in Scheveningen, daarna in Amersfoort en Utrecht en sinds juli 1943 in vijf verschillende Duitse concentratiekampen, onder meer in het `Nacht und Nebel'-kamp Natzweiler in de Franse Vogezen.

Bakels die in de oorlog dagboekaantekeningen had gemaakt, schreef twintig jaar na de bevrijding aan de hand daarvan zijn verhaal over Duitse gevangenissen en concentratiekampen. De titel van zijn in 1977 gepubliceerde boek verwees naar een speciale categorie gevangenen, de `Nacht und Nebel'-veroordeelden die wegens politiek verzet tegen de Duitsers spoorloos en voorgoed in de mist van de nacht moesten verdwijnen.

Bakels wist daar op een niets ontziende, hoogst beklemmende manier over te schrijven. Een wonder was het dat hij daartoe na de oorlog in staat was. Hij leed weliswaar aan een post-concentratiekampsyndroom, maar had daar naar zijn zeggen ook een uitstekende remedie tegen. Door zich bij alle vreselijke herinneringen niet alleen daardoor te laten leiden, maar zich door andere herinneringen, die van Gods directe nabijheid, te laten troosten.

Zijn boek, uitgegeven door Deltos Elsevier waarvan hij directeur was, werd een groot succes en beleefde tal van drukken. Ook schreef hij het boek `Wachter op de morgen' over zijn in 1944 gefusilleerde vriend Kees Dutilh. Bakels vertelvermogen was zo groot dat dr. L. de Jong, de rijksgeschiedschrijver over de Tweede Wereldoorlog, hem als een van de voornaamste oorlogsgetuigen ging zien. ,,Mij is'', zo schreef De Jong, ,,wat de concentratiekampen betreft, in ons taalgebied geen publicatie bekend waarin de herinneringen aan het gevangenisbestaan zo zuiver en treffend zijn vastgelegd.''