Een biologisch broodje falaffel

Tientallen soorten paddestoelen, potten versgesneden bieslook en tafels vol witte, gele en blauwe kazen. Alles wat op de boerenmarkt wordt verkocht is van eigen bodem en biologisch geteeld. Het proeven van producten wordt van harte aangemoedigd en het enthousiasme van de mensen achter de kraam is zo aanstekelijk dat onbedoeld niet alleen een aardappelschillenkaas, maar ook een geitenkaasje en een zak shiitakepaddestoelen van eigenaar wisselen.

In de meeste Nederlandse steden zijn boerenmarkten inmiddels een bekend verschijnsel. De Amsterdamse Noordermarkt is de grootste, met circa veertig kramen waar je de meest uiteenlopende zaken kunt kopen: van Tibetaanse broden en talloze geitenkaasvarianten tot levende kippen en konijnen.

De veel kleinere Rotterdamse markt staat op het Noordplein in Crooswijk, een buurt met een hoog percentage allochtonen, die liever winkelen bij hun landgenoten. Vorig jaar hebben een paar kraamhouders er dan ook de brui aan gegeven, maar het aanbod is nog steeds ruim: groente, zuivel, broden, granen en paddestoelen. En zelfs verantwoorde broodjes falaffel. De eigenaresse van de paddestoelenkraam vindt het jammer dat er deelnemers zijn afgevallen: ,,Het was juist de bedoeling dat we zouden uitbreiden, maar dat stuitte op bezwaren van buurtbewoners die bang waren dat er te veel rondslingerend afval zou komen.'' In Eindhoven was de belangstelling voor de boerenmarkt zo gering dat deze inmiddels weer is opgeheven.

De boerenmarkten zijn een initiatief van de Stichting Landelijk Platform Biologische Boerenmarkten. Alleen boeren die werken volgens de duurzame of biologische landbouwmethode mogen zich aansluiten. De Stichting wordt gesteund door het ministerie van Landbouw, groot voorstander van de omschakeling van grootschalige naar duurzame landbouw.

Uitgangspunt van de biologische boer is kleinschaligheid en eerbied voor de natuur: door bijvoorbeeld wisselteelt toe te passen, waarbij alle gewassen elk jaar een veld opschuiven. Eens in de vijf jaar staat een gewas op dezelfde plek om te voorkomen dat steeds bepaalde voedingsstoffen aan de bodem worden onttrokken. Verder zijn chemische meststoffen en bestrijdingsmiddelen uit den boze en wordt onkruid mechanisch of met de hand gewied. Alleen producten die volgens de afgespreken regels zijn geproduceerd komen in aanmerking voor het Eko Keurmerk. Alleen produkten met dit keurmerk mogen worden verkocht op de boerenmarkten.

In tegenstelling tot de wat geïsoleerde markt in Rotterdam staat die in Breda op een mooie plek in het centrum, naast de normale weekmarkt, van oudsher een grote publiekstrekker. Buiten het min of meer standaardaanbod van zuivel, broden en groenten staat hier ook een kraam met Italiaanse producten zoals pesto's en olijfolie uit het vat. En bij kaasboer Bastiaanse ligt de trots van Brabant, de enige Nederlandse blauwschimmelkaas die niet onder doet voor de Italiaanse gorgonzola. Joke Bastiaanse: ,,Ik heb een aantal vaste klanten uit de regio die een omweg maken voor deze kaas.'' Bastiaanse heeft voor iedere klant een aardig woord en dat is kenmerkend voor de boerenmarkten: er heerst een prettige en gemoedelijke sfeer. Volgens Jeep ter Heide, coördinator van het Platform, worden de boerenmarkten vooral bezocht door hoger opgeleid publiek: ,,Dit was nooit de opzet. De doelgroep was aanvankelijk de gewone student. We wilden goede voeding leveren aan mensen die niet zo'n hoog inkomen hadden.''

In economische zin is de duurzame landbouwmethode kostbaar. De biologische boeren kunnen zich niet alleen bedruipen met wat zij op de boerenmarkten verkopen. Een aantal van hen is vaste leverancier van vooraanstaande restaurants. Paul Fagel van het Arsenaal in Naarden bijvoorbeeld is zo'n pleitbezorger van het koken met verantwoorde grondstoffen en producten. Maar wie het te kostbaar vindt om in het Arsenaal de proef op de som te nemen kan ook thuis de biologische sterren van de hemel koken.