Tevengebroed speelt sombere en vurige Kaalslag

Romans en verhalen uit de wereldliteratuur zijn hun inspiratiebron. Hun naam, Tevengebroed, ontleenden ze aan hun gelijknamige debuutvoorstelling in 1994 die gebaseerd was op de roman Het dikke schrift van de Hongaarse schrijfster Agota Kristof. Sindsdien hebben de vier acteurs van Tevengebroed zich ontpopt als gedreven verhalenvertellers. Zo schrokken ze er twee jaar geleden niet voor terug een flinke pil als Don Quichot van Cervantes voor het toneel te bewerken. Vertellend en acterend waren ze beurtelings schrijver en personage in hun eigen vertelling. Ze maakten daarbij af en toe gebruik van attributen maar vooral dankzij hun energieke en gepassioneerde manier van vertellen kwam het verhaal tot leven.

Nu ze hun vierde productie Kaalslag presenteren, een bewerking van de roman Kleuren van verschrikking van de Bulgaar Jordan Ivantsjev, zijn hulpmiddelen zelfs vrijwel afwezig. De spelers maken slechts gebruik van enkele kledingstukken en een blauw plastic achterdoek om hun episch theater vorm te geven.

Samen met hun vaste regisseur Bart Klever hebben ze de roman teruggebracht tot een verhaal van zo'n anderhalf uur dat het boek volgt. Afgezien van geschrapte figuren en passages is de naam Bulgarije verdwenen uit de voorstelling, anders dan Ivantsjev hebben de toneelmakers de precieze plaats van handeling in het vage gehouden en `in de buik van Europa' gesitueerd. Het verhaal krijgt daardoor een grotere reikwijdte; bovendien roept het Het dikke schrift van Kristof in herinnering, dat zich eveneens in een onbestemd land afspeelt waar de sfeer al grimmig is. Ivantsjev schetst een posttotalitaire staat in ontbinding – chaos, hongersnood en brandstoftekort hebben het gewone leven lam gelegd. Bij Kristof moeten de personages het hoofd boven water zien te houden in een tijd van oorlog en bezetting. In beide gevallen is de situatie onmenselijk en ontluisterend.

Ivantsjev schreef niet zozeer een psychologische roman als wel een avonturendrama waarin de hoofdrolspelers – wetenschappelijk onderzoeker Veselinov, zijn zoontje Christo en de ex-voetballer Nedev – proberen hun land te ontvluchten. In de voorstelling beschrijven de acteurs om beurten de hindernissen en gevaren waarmee de personages op hun tocht te kampen krijgen. Daarbij worden Veselinov en Nedev consequent vertolkt door Casper Gimbrère en Ruben Lürsen, Daniël Boissevain en Kees Boot nemen alle andere figuren voor hun rekening.

Ze brengen het verhaal vol vuur, ze kunnen jongleren met hun stemmen en veel angstaanjagende geluiden produceren – toch miste ik de spanning van het boek. De wel erg sobere enscenering helpt hier niet bij. De acteurs haasten zich door het boek heen, daardoor krijg je het gevoel dat je uiteindelijk meer mist dan er door het spel wordt toegevoegd, hoezeer de spelers ook op dreef zijn.

Voorstelling: Kaalslag naar Kleuren van verschrikking van Jordan Ivantsjev door Tevengebroed i.s.m. De Paardenkathedraal. Regie: Bart Klever. Spel: Daniël Boissevain, Kees Boot, Casper Gimbrère, Ruben Lürsen. Gezien: 7/4 Schouwburg Utrecht. Tournee: t/m 27/5. Inl: (030) 271 14 14.