Elite blijft, bordjes verhangen

Meer macht voor werknemers en beleggers? Terwijl het kabinet ermee worstelt willen GroenLinks en D66 de naambordjes verhangen.

GroenLinks en D66 willen het Nederlandse bedrijfsleven reorganiseren als een variant op de Sociaal-Economische Raad (SER), een overlegforum van aandeelhouders (lees: werkgevers), werknemers en onafhankelijke leden. In een wetsvoorstel dat zij gisteren indienden mogen de drie kiesgroepen elk eenderde van de commissarissen bij bedrijven benoemen.

De raad van commissarissen is, na wetgeving in 1971, in veel grote Nederlandse concerns de machthebber. Daaraan willen GroenLinks en D66 niet tornen, wel aan de samenstelling van het college. De commissarissen benoemen en ontslaan nu directieleden en moeten akkoord gaan met cruciale beslissingen, zoals overnames en grote investeringen. Zij benoemen hun eigen opvolgers, al hebben ondernemingsraad en aandeelhouders wel een recht van voordracht, waarvan zij weinig gebruik maken.

GroenLinks en D66 willen de huidige elite vervangen door een ander, kritischer gezelschap, al is het de vraag waar de nieuwelingen vandaan moeten komen. De huidige kring van werknemerscommissarissen is nog kleiner dan het old boys (en twee girls) netwerk.

De wetgeving van 1971 beperkte effectief de zeggenschap van aandeelhouders, die overigens al was uitgehold door de managers zelf. Nederland heeft een lange en rijke historie in beperking van de invloed van beleggers.

Uit onderzoek, vorig jaar, naar de zeggenschapspositie van aandeelhouders in zes Europese landen eindigde Nederland als zesde. Daarover morren beleggers, zij het beschaafd. De mobiliteit van het beleggingskapitaal, dat wordt aangevoerd door Angelsaksische investeerder die hun opinies over zeggenschap vanzelfsprekend exporteren, doorbreekt in Nederland traag de consensus.

Aanbevelingen van de commissie Peters uit 1997 voor onder meer grotere zeggenschap van beleggers hebben in het bedrijfsleven nauwelijks respons gekregen. Al bestond de commissie uit beleggers, deskundigen en topmanagers zelf.

Het wetsontwerp van GroenLinks en D66 komt tegemoet aan de klacht dat het rapport Peters vooral een beleggersinvalshoek had. De partijen maken tevens gebruik van de onmacht van het kabinet, dat voorzichting voor meer zeggenschap van beleggers is, maar het idee van wetgeving voor zich uit schuift.

Inmiddels ligt wel een wetsontwerp bij de Raad van State om de fusieregels te moderniseren en niet meer door een SER-commissie te laten controleren, maar door ,,beurswaakhond'' Stichting Toezicht Effectenverkeer (STE).

Op een zijtoneel, waar een wettelijke regeling voor vijandige biedingen op bedrijven in discussie is, heeft het kabinet door getreuzel een nederlaag geleden. Een nieuwe ontwerprichtlijn uit Brussel maakt het wetsontwerp illusoir. Het hele dossier, plus het vraagstuk ondernemingsbestuur, ligt nu voor advies bij de SER, die een een verdeelde indruk maakt.

Nederland is niet het enige land waar de consensus is ondergraven door de macht van de financiële markten. Ook Duitsland worstelt. Twee maanden geleden is het industriële conglomeraat Mannesmann na een biedingsstrijd door het Britse mobiele telefoonbedrijf Vodafone opgekocht voor een recordbedrag van ruim 400 miljard gulden. Aanvankelijk tegen de zin van de commissarissen, die volgens de lokale Mitbestimmung uit vertegenwoordigers van werkgevers- en werknemers bestaat.

Inmiddels is ook Nederland het toneel van een vijandige overname: baggeraar Boskalis wil bouwer HBG kopen tegen de zin van diens directie, hopend dat de HBG-beleggers voor een hoog bod vallen. HBG schermt met angst onder werknemers voor een vierendeling van het concern. Opmerkelijk is dat een van de commissarissen van Boskalis een ex-voorzitter is van het CNV.

    • Menno Tamminga