Een vrijgevochten zwerver

De acteur en regisseur Frits Butzelaar is vorige week dinsdag overleden, kort na zijn 80ste verjaardag. Dat is pas vandaag, na de begrafenis, bekendgemaakt. Hij is vooral bekend geworden door een groot aantal tv-rollen, maar werkte sinds de jaren zestig goeddeels achter de schermen als regisseur en docent.

De dunne en boomlange Frits Butzelaar volgde een opleiding als beeldend kunstenaar, maar koos kort na de oorlog voor het toneel. Hij debuteerde in 1948 bij het Vrije Toneel, een ambulant gezelschapje van Jan Lemaire, en was daarna verbonden aan het Rotterdams Toneel. Nadat hij in 1952 zijn eerste tv-rollen had gespeeld, besloot hij echter dat het nieuwe medium televisie hem meer interesseerde dan het theater. Tussen 1955 en 1958 werkte hij zelfs bij de `toneelkern' van de NTS, een groep acteurs in vaste dienst die door alle omroepen konden worden ingeschakeld.

Butzelaar verscheen onder meer in kinderseries als Morgen gebeurt het en Pipo de Clown en speelde in 1962 de hoofdrol in de serie De fuik, gebaseerd op de verhoren van luitenant-kolonel Oreste Pinto bij de Nederlandse contraspionage in Londen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Met zijn gruizige stem, zijn scherpe blik en zijn bedachtzame spreektrant maakte hij diepe indruk. Maar gaandeweg koos hij ervoor ,,de verantwoordelijkheid op mijn nek te nemen'' door zelf tv-drama te regisseren. Zijn laatste toneelrol speelde hij in 1964 bij een gezelschap van Jaap Maarleveld.

Jarenlang werkte Butzelaar als docent aan het opleidingsinstituut van de NOS en tot zijn zeventigste bleef hij ook zelf actief als regisseur, onder meer bij het jeugdprogramma Het Klokhuis. Pas de laatste jaren speelde hij weer een paar rollen, zoals in de IKON-serie M.S. De Wereld en de korte NPS-reeks Bruin Goud van Jonne Severijn.

Een witte baard deed zijn benige gezicht nog langer lijken. ,,Een vrijgevochten zwerver,'' zei hij in 1995 in het Algemeen Dagblad over zijn rol in Bruin Goud. ,,Dat trok me wel, want in wezen ben ik dat zelf ook. Ik vind bindingen niet altijd lekker.''

Hoewel hij afstand hield van het acteurswereldje en graag benadrukte dat hij ook nog heel andere interesses had – hij bleef zijn leven lang schilderen – was Frits Butzelaar een bijzonder acteur die de aandacht afdwong door te spelen alsof hij hardop nadacht: uitgewogen en wars van uiterlijkheden.