Zwarte passiemuziek

,,Eenvoud en eerlijkheid, daarin schuilt de kracht van negro-spiritals. Het zijn de liederen van slaven, doordrongen van een heel optimistisch religieus gevoel. Een klassiek geschoold zanger is gewend na te denken over het hoe en waarom van de relatie tussen tekst en muziek, maar negro-spirituals gaan onomwonden over geloof, hoop en liefde. Een cyclus van negro-spirituals is daarom misschien wel moeilijker om te zingen dan de Winterreise van Schubert.''

Ira Spaulding is bariton, koordirigent en zangdocent aan het Amsterdamse Sweelinck Conservatorium. Zondag zingt hij in de Engelse Kerk The Life of Christ, een cyclus van negro-spirituals, die in de jaren veertig werd samengesteld door de zwarte zanger/componist Roland Hayes (1887-1977).

,,Als mensen denken aan zwarte zangers, noemen ze Marian Anderson. Zij was de inderdaad de eerste zwarte operazangeres, maar Roland Hayes was als concertzanger eerder actief. Met zijn mooie, lyrische tenor maakte hij al in de jaren twintig in Europa carrière als lied- en oratoriumzanger. Zijn stem bezat het soort eerlijkheid van klank dat je tegenwoordig helaas nog maar zelden aantreft. Prachtig!

,,Door zijn achtergrond als zwart, maar klassiek geschoold zanger was Hayes één van de eersten die er toe kwam negro-spirituals op schrift te stellen. Van origine werden spirituals meerstemmig en onbegeleid gezongen, maar Hayes bewerkte de liederen voor solostem en piano. Zijn arrangementen zijn simpel en ongekunsteld, en juist daardoor treffen ze voor mij precies de juiste sfeer. Het is werkelijk treurig dat het boek met zijn liederen My Songs nergens meer verkrijgbaar is.

,,Als concertzanger zong Hayes jaar in jaar uit mee in uitvoeringen Bachs Matthäus, en dat bracht hem op het idee een soort zwarte mini-Matthäus samen te stellen uit deels bestaande, deels door hemzelf in stijl gecomponeerde negro-spirituals. Hij noemde zijn werk The Life of Christ, een cyclus van spirituals over het leven van Christus van kribbe naar kruis, tot en met zijn wederopstanding. Ik vind het onbegrijpelijk dat, mijzelf uitgesloten, niemand dit werk in Nederland uitvoert. Het is zulke goede muziek! Ik heb de cyclus al een keer of tien keer gezongen, en ga er nu op kleine schaal mijn eigen paaszondag-traditie mee beginnen.

,,Een deel van de spirituals in de cyclus zijn overbekend, zoals Where you there when they crucified my lord?, of They nailed him to the tree and he never said a mumbling word. Andere liederen zijn nieuw, zoals Little Boy, een soort recitatief met arioso over Jezus die als jongen van twaalf allerlei mirakelen verricht. Dat lied is onbekend, maar zeker een hoogtepunt in de cyclus. Juist door de afwisseling tussen bekende en nieuwe spirituals kon Hayes komen tot een coherente dramatische opbouw van zijn cyclus. Zijn gevoel voor opbouw en balans hoor je ook in de opnames die hij van zijn eigen werk maakte. Als zanger moet je natuurlijk nooit uitgaan van een opname, zelfs niet als de uitvoerende tegelijkertijd de componist is. Maar toen ik op grond van de partituur eenmaal mijn eigen visie had ontwikkeld, was het heel interessant te horen hoe Hayes zijn werk zelf zong: puur en direct van expressie als de muziek zelf.

,,In Europa denkt men vaak dat alleen gelovige, zwarte zangers een negro-spiritual goed kunnen zingen. Dat is zulke onzin! Zelf ben ik niet gelovig en met negro-spirituals maakte ik niet zozeer thuis kennis, als wel in mijn studietijd in Amerika. Mijn docent was blank. Het gaat er om dat je je tijdens een concert zoveel mogelijk identificeert met de gevoelens die je uitdraagt. Luisteraars zeggen vaak na afloop: `MMeneer Spaulding, U bent vast een diep gelovig mens. Dat hoor ik in Uw stem. En alleen U, als negro, kunt deze muziek zò zingen.' Tsja. Maar enfin, het is een mooi compliment. Dan weet ik dat ik mijn werk goed heb gedaan.''

Ira Spaulding (bariton) en John Ferguson (piano): Roland Hayes: The Life of Christ; Joh.Brahms: Vier Ernste Gesänge. 23/4 15.15 uur Engelse Kerk, Begijnhof Amsterdam.