`Zingen over Liebe is bij ons verdacht'

In eigen land spelen ze op de grootste festivals, maar in Nederland begint de Duitse rockgroep Tocotronic van onderaf met een optreden op London Calling. Zingen in het Duits is voor een alternatieve rockband alsof je in een vreemde taal zingt, vindt zanger Dirk von Lowtzow.

Voor het eerst speelt vrijdag een Duitse groep op London Calling, het festival dat in eerste instantie bedoeld was voor nieuwe Engelse popmuziek maar dat zich steeds meer ontwikkelt tot een barometer van popmuzikale ontwikkelingen in het algemeen. Tocotronic uit Hamburg wordt soms op één hoop gegooid met de alternatieve rock van het Amerikaanse Pavement, maar hun melodieuze Duitstalige gitaarrock met melancholieke ondertoon laat zich met niets of niemand vergelijken. Songtitels als So jung kommen wir nie mehr zusammen en Das Unglück muss zurückgeslagen werden weerspiegelen een typisch Duits levensgevoel dat verloren gaat in de Engelse vertaling. Het woord langweilig duikt op in Tocotronic-teksten en het was uit verveling dat zanger en gitarist Dirk von Lowtzow, bassist Jan Müller en drummer Arne Zank een band begonnen, volgens het aloude punk-principe `we kunnen niet spelen, maar we doen het toch.'

De groepsnaam werd ontleend aan een archaïsch computerspelletje van vóór het Nintendo-tijdperk en de eerste cd uit 1995 heette Digital ist besser. Toch koos het drietal niet voor bliepende housemuziek, maar voor het ouderwetse instrumentarium van gitaar, bas en drums. ,,We hebben een punk-achtergrond,'' zegt Dirk von Lowtzow, ,,en het lag voor de hand om muziek te gaan maken met apparatuur die gemakkelijk voorhanden was. Tegelijk realiseren we ons dat popmuziek uit Duitsland vaak geassocieerd wordt met de hi-tech van Kraftwerk en nieuwe groepen als To Rococo Rot. Liever dan een punknaam als Dirk und seine Rockers, kozen we voor Tocotronic omdat het zo'n grappige, retro-futuristische klank heeft. We zijn als het ware opgebloeid uit de vuilnisberg van de digitale cultuur. Punk als muziekvorm is passé, dus we hebben er wel voor gezorgd dat we onze eigen klank en onze eigen stijl ontwikkelden. Die stijl is niet zo direct dat we er zo maar wat op los rammen, en in onze teksten is ruimte voor zelfbespiegeling.''

Tocotronic maakt intens persoonlijke muziek, zodanig dat het woord Ich tot voor kort in veel songtitels voorkwam: Ich muss reden, auch wenn ich schweigen muss. Ich werde nie mehr alleine sein. Ich bin viel zu lang mit Euch mitgegangen. Bij al die zelfbespiegeling is er ook plaats voor humor, een zeldzaamheid voor een Duitse band die zich niet meteen tot onderbroekenlol à la Die Toten Hosen verlaagt. Zo werd een verzamelalbum met nummers van de eerste drie cd's The Hamburg Years 1994-1997 gedoopt, terwijl Tocotronic nog altijd stevig in Hamburg is geworteld en de Hamburgse jaren dus nooit achter zich heeft gelaten. In Duitsland speelden ze op alle grote festivals, inclusief Rock Am Ring dat doorgaans alleen voor de grote internationale sterren is weggelegd. Ze zijn behoorlijk populair, maar Dirk von Lowtzow wil méér. Zingen in het Engels bijvoorbeeld, iets waar hij op de nieuwste cd K.O.O.K. (een afkorting van knock out, okay?) maar mondjesmaat aan toekwam in het nummer Let there be rock. In contrast met die expres clichématige, AC/DC-achtige titel wordt ook dat nummer weer gezongen in prachtig melancholiek en aan het eind zelfs wanhopig Duits: `Nur noch eine Stunde, let there be rock!'

,,In feite ligt het voor een Duitse alternatieve rockband veel meer voor de hand om in het Engels te zingen dan in het Duits,'' zegt Von Lowtzow. ,,Alternatief zijn en zingen in je eigen taal sluiten elkaar uit, zodanig dat het Duits voor een Duitse songschrijver bijna een vreemde taal is geworden als je er je gevoelens in wilt uiten. In het Engels heb je de beschikking over veel meer rijmwoorden en standaarduitdrukkingen die al beproefd zijn in andere songteksten, terwijl mensen bij een oorspronkelijke vondst in een Duitstalig nummer de oren spitsen en er veel meer gewicht aan hechten. Zingen over love wordt heel normaal gevonden maar zodra je het over Liebe hebt, is het opeens verdacht.

,,Let there be rock weerspiegelt die ambivalentie. Het woord rock is vaak misbruikt in de pophistorie, door bands die vaak helemaal geen binding hadden met het echte rock'n'roll-gevoel. Juist door het gebruik van zo'n cliché, willen we uitdrukken hoe banaal en tegelijk verheffend rockmuziek kan zijn. We leenden een titel van AC/DC en schreven er onze eigen song bij, in onze eigen taal en met onze eigen gedachten. De wanhoop die er uit spreekt, komt voort uit de wetenschap dat alle goede dingen voorbij gaan. Ik weet ook wel dat er tegenwoordig veel coolere muziek gemaakt wordt met drumcomputers en elektronische apparatuur, dan met gitaren en drums. Toch kiezen we voor dat laatste, omdat we trouw willen blijven aan onze idealen.''

Bij wijze van experiment nam Tocotronic een volledig Engelstalige versie op van K.O.O.K., die vooralsnog alleen in Engelssprekende landen wordt uitgebracht. Daar weten ze niet wat ze missen, want Das Unglück muss zurückgeslagen werden klinkt hoe dan ook mooier dan het veel teutoonsere Misfortune everywhere on earth must be fought back. Von Lowtzow ziet er niet tegenop om in Nederland te spelen in kleinere zalen en voor veel minder publiek dan hij in Duitsland gewend is. ,,Bij ons optreden op Rock Am Ring begonnen we te twijfelen aan onze uitgangspunten. Op zo'n enorm groot festival verzamelen zich duizenden mensen die vaak niet eens voor de bands zijn gekomen, maar die een dagje willen picknicken en bungy-jumpen terwijl op de achtergrond live-muziek wordt gespeeld.

,,Het gaat me aan het hart hoe de eens zo rebelse rock-cultuur daar te grabbel wordt gegooid, als een soort amusementspark voor de hele familie. Iedereen die ons ziet op zo'n immens festivalpodium, realiseert zich onmiddellijk dat wij daar niet thuishoren. We hebben geen grote stapels Marshall-versterkers, geen laser-lichtshow en geen danspasjes. Onze eigen fans krijgen we wel in beweging, maar dat lukt in de kleine zaaltjes nog altijd veel beter dan op een grasveld met hamburgerkramen.''

Tocotronic: The Hamburg Years 1994-1997 (Rock-O-Tronic LADO 17054), K.O.O.K. (Rock-O-Tronic LADO 17066). London Calling: 21/4 Paradiso, Amsterdam.