Voor iedereen is er nu zijn eigen soort Matthäus

Uitvoeringen van Bachs Matthäus Passion bestaan er in dit Bach-jaar in meer verschijningssvormen dan ooit. Niet alleen is er de gebruikelijke stilistische variëteit – `modern' en `authentiek' in soorten, met uitsluitend jongens- en mannenstemmen, of ook met vrouwenstemmen in koor en solistencast. Dan klinkt her en der nog de `Meezing-Matthäus'. Maar diversiteit is er ook in lengte. De impresario Rob Groen bood zaterdag in Zaamdam en gisteren in het Amsterdamse Concertgebouw `hoogtepunten uit de Matthäus Passion', geleid door Jan Pasveer.

In de praktijk was deze instant-Matthäus een soort halve Matthäus, ontstaan uit nood, omdat een herhaling van een vorig jaar gepresenteerde Hongaarse Matthäus niet door kon gaan en op dat late tijdstip vele goede solisten niet meer beschikbaar waren. Met de gecoupeerde Matthäus, zoals Mendelssohn en Mengelberg die ooit presenteerden, heeft deze turbo-Matthäus niets van doen. Die coupures compenseerden vooral de langzame tempi.

De mini-Matthäus werd uitsluitend uitgevoerd met het in tweeën gesplitse Slovak Sinfonietta, twee koren, een sopraan en een alt. Zo ontbraken in de vlugklaar-Matthäus behalve de tenor en de bas niet alleen de evangelist, maar ook Christus en was in deze zap-Matthäus geen sprake meer van een verhaal over zijn lijden en dood. In Nun ist der Herr zu Ruh' gebracht werden de kleine partijen bij gebrek aan solisten gezongen door koorleden, onder wie een opmerkelijke countertenor.

Maar op zo'n hoogtepunten-Matthäus, die Groen van plan is volgend jaar te herhalen, hoeft niet te worden neergekeken. Die is ideaal voor kinderen en latente Bachliefhebbers die bevreesd zijn voor een complete Matthäus. Het is de concertante versie van wat ook Ton Koopman op één cd biedt: 71 minuten `exerpts', 43 procent van zijn complete opname op drie cd's. De mini-Matthäus – met wel àlle koralen – bood 91 minuten Matthäus-muziek, vijf kwartier minder dan een reguliere complete Matthäus, zoals Ed Spanjaard die zaterdag in Maastricht leidde bij het Limburgs Symphonie Orkest. In het programma van deze mini-Matthäus zat een gratis cd met 74 minuten Matthäus-hoogtepunten. Zo kwamen concert en cd samen toch aan de normale Matthäus-lengte: twee uur en drie kwartier.

Stilistisch was er nauwelijks verschil tussen de Amsterdamse mini-Matthäus van Bach-specialist Jan Pasveer en de respectabele complete Limburgse Matthäus Passion van de universele Ed Spanjaard, die àlles kan dirigeren: opera, ballet, eigentijdse en klassieke muziek, terwijl hij ook nog aan de piano liedzangers begeleidt. Bij Pasveer en Slovak Sinfonietta ontbraken de gamba en andere `authentieke' instrumenten, terwijl bij Spanjaard en het Limburgs Symphonie Orkest twee orgels in actie kwamen en de gamba voortreffelijk werd bespeeld door Suzannen Brauman. Ook de Limburgse hoboïsten Peter Stijvers en Hans Cuypers en de fluitiste Diane Webb vielen op, evenals het continuo met cellist René Geesing en organist Remy Serrier.

De alt Anna Radziejevska, die in de mini-Matthäus de zieke Hana Stolfová verving, roerde meer dan Roswitha Müller in de complete Matthäus, terwijl de Limburgse sopraan Ellen van Lier vooral in Aus Liebe weer de Amsterdamse Lea Vitková versloeg. Bernard Loonen was in Maastricht een betrokken evangelist met een wat uniforme expressie, terwijl Hans de Vries de Christus-rol erg gelijkmatig interpreteerde. Verreweg de beste zanger was hier de bariton Maarten Koningsberger in soli en de met inzet gebrachte vele kleine rollen. Zijn glanzende stem heeft een groot expressief bereik en een enorme interpretatieve diepte. Zo was zijn Mache dich mein Herze rein een hoogtepunt dat ontbrak in de `hoogtepunten'-Matthäus.

Concert: Matthäus Passion door Limburgs Symfonie Orkest, LSO-Projectkoor, Cantharella o.l.v. Ed Spanjaard. Gehoord: 14/4 theater Vrijthof Maastricht. Herh.: 19/4 De Maaspoort Venlo.

Concert: Hoogtepunten uit de Matthäus Passion door Slovak Sinfonietta, Zaans Cantatekoor, Westerkerkkoor Amsterdam o.l.v. Jan Pasveer. Gehoord: 16/4 Concertgebouw Amsterdam.