Veel emoties bij sluiting van Friese kerk

Na bijna honderd jaar sloot de Gereformeerde Kerk van het Friese dorp Easterein gisteren haar deuren. Net als veel andere fuseert ze met een hervormde kerk.

Tien minuten voor aanvang van de laatste dienst zijn alle 300 plaatsen in de kerk al bezet. Stoelen moeten zelfs naast de groengrijze banken worden geschoven. Zo tjokvol als nu is het in jaren niet geweest, zeggen gemeenteleden van de Samen-Op-Weg-gemeente van Easterein. Palmzondag 2000 is voor hen een historische. In 1902 kreeg het dorp in het Friese terpengebied (duizend inwoners) een tweede kerktoren. Naast de dertiende-eeuwse Sint Maartens- of Grote Kerk verrees op steenworp afstand de 'lytse tsjerke' (kleine kerk). De zich emanciperende `kleine luyden' brachten de bouwkosten uit eigen zak op. Ze hadden weinig in te brengen bij de grote lieden in het dorp: de dokter, de huisarts en de notaris, vertelt ds. Hindrik Zijlstra in de Friestalige gezinsdienst. Steun vonden ze in de tekst die als steen boven de ingang prijkt: ,,Ik zal Mijne hand tot de kleinen wenden'' (Zacharias 13: 7b). Maar onlangs werd het kerkgebouw verkocht en gaat dicht.

Ons land telt in totaal 7.000 kerkgebouwen, waarvan 1.300 gereformeerde en 2.100 hervormde. Als gevolg van het fusieproces tussen gereformeerden en hervormden (samen-op-weg) sluiten jaarlijks tussen de vijf en tien, meest gereformeerde kerken haar deuren. Uit cijfers van het Landelijk Dienstencentrum Samen op Weg in Utrecht blijkt overigens dat eenzelfde aantal kerken nieuw verrijst, vaak in nieuwbouwwijken.

In Easterein zijn gereformeerden en hervormden sinds 1986 'samen op weg'. Het besluit om de kerk af te stoten ging niet zonder slag of stoot. Een kleine groep was tegen. Zijlstra vergelijkt beide kerken met twee mensen die vaste verkering hebben en besluiten te trouwen. ,,Dan blijf je niet apart wonen.'' Bovendien zijn de kosten voor twee kerken niet meer op te brengen door de kleine kerkgemeenschap. Ook de pastorie gaat binnenkort in de verkoop. Een nieuw gezamenlijk kerkelijk centrum en een nieuwe pastorie zullen van het geld worden gebouwd. Weemoed? ,,Ach, alles is vergankelijk'', antwoordt de goedlachse bebaarde predikant. ,,Je moet deze sluiting praktisch bekijken. We konden het gebouw goed verkopen aan een kunstenares waardoor de kerk voor het dorp behouden blijft. Sloop zou erger zijn geweest.''

Toch zijn er emoties. Bij de geboren en getogen Eastereiner Doede Okkema (73) bijvoorbeeld. Hij werd er gedoopt, deed er belijdenis van zijn geloof en trouwde er. Zijn negen kinderen werden er gedoopt en zijn beide ouders werden vanuit de kerk ten grave gedragen. Hij vindt de hervormde, overigens van oorsprong katholieke Sint Maartenskerk, niet geschikt voor hedendaagse erediensten. ,,Een prachtig monument, maar te groot.'' Hij wijst er fijntjes op dat twee mensen die gaan trouwen ,,niet bij hun schoonouders intrekken.'' ,,Die gaan in een nieuw huis wonen.'' Een nieuw kerkgebouw was beter geweest, geeft kerkenraadslid Bruinsma toe. Maar dat geld is er niet. En het zou zonde zijn als de prachtige Grote Kerk met zijn bijzondere zangerstribune (doksaal) niet meer gebruikt zou worden. Ook bij Anneke Elgersma komen verdrietige gevoelens boven toen 'dûmny' de bijbel van de gereformeerde kansel gisteren symbolisch de romaanse Grote Kerk indroeg. Geëmotioneerd vertelt ze over de rouwdienst die er meer dan 25 jaar geleden voor haar tweejarig zoontje werd gehouden. Anderzijds: ,,Het is maar een gebouw. Het Woord van God blijft hetzelfde.''