Ondergrondse dromers

Het is hier een vergaarbak van loners, single guys en misfits, zegt een van de mijnwerkers in de documentaire Fools Paradi$e van Hans Heijnen. Een ander zegt: ,,Negentig procent van de mijnwerkers hier is arm, slechts tien procent is rijk''.

We zijn in Coober Pedy, een klein mijnwerkersstadje in de outback van Australië. Coober Pedy is een zeer bekend Australisch stadje – al kom je dat in deze documentaire niet te weten – dat z'n beroemdheid dankt aan de vele dugouts, woningen (en zelfs hotels, kerken, boekwinkels, pottenbakkerijen enzovoorts) die onder de grond zijn gebouwd als bescherming tegen de extreme temperaturen (zomers wordt het er zo'n vijftig graden). Er komt wel even een ondergrondse woning in beeld, en een mijnwerkersvrouw vertelt dat je er zo lekker weinig onderhoud aan hebt, maar nergens blijkt dat die dugouts zo'n belangrijke attractie zijn dat er jaarlijks duizenden toeristen op af komen.

Erg is dat overigens niet, want Fools Paradi$e gaat vooral over individuen, over de loners en misfits die in Coober Pedy naar opaal zoeken, een kostbaar mineraal dat op de markt meer kan opbrengen dan goud of diamanten. Heijnen brengt een aantal van die gelukszoekers in beeld. Het zijn allemaal mensen die een grondige hekel aan wetten en regeltjes hebben. En het zijn allemaal dromers. Stuk voor stuk hopen ze op een dag `the big one' te vinden, een vondst waarvan ze kunnen gaan rentenieren.

Je ziet de paar mensen die Heijnen in zijn documentaire volgt hakken en graven, explosieven samenstellen, biljarten, onderhandelen met opaalhandelaars, in hun woningen en in de kerk. Dat is een mooie vorm, hoewel iets meer achtergrondinformatie niet gek was geweest. Je komt bijvoorbeeld niet te weten dat er in Coober Pedy slechts 2700 mensen wonen, uit zo'n veertig verschillende landen, en dat er in de omgeving ruim 250.000 (!) mijnschachten zijn.

Daar staan een paar mooie levensgeschiedenissen tegenover. Prachtig is bijvoorbeeld het verhaal van een kolossale Griek die zijn geboorteland ontvluchtte vanwege een liefdesaffaire. Terwijl hij in een kerk een icoon van Jezus kust, zegt hij dat hij iemand die hem zou bedreigen zonder aarzelen zou doden, en je ziet dat hij niet opschept. Even later vertelt hij dat hij nooit is getrouwd omdat hij zo'n teer hart heeft.

Prachtig is ook het verhaal van een vrouw die op weg was naar Alice Springs maar die in Coober Pedy bij een bushalte een mijnwerker tegenkwam die zei dat hij haar herkende uit een vorig leven. Zij zei dat ze niet in reïncarnatie geloofde, maar vervolgens beschreef hij haar zoals zij er zeven of acht jaar geleden (dus niet in een vorig leven!) uit had gezien; zij was daar zo van onder de indruk dat ze drie uur later met elkaar trouwden.

Het grootste gemis in deze mooie documentaire is dat de nadruk wel erg is komen te liggen op die negentig procent loners en dromers; van die tien procent die steenrijk wordt van een opaalvondst krijgen we niemand te zien.

Fools Paradi$e, Ned.3, 20.56-22.00u.