Kapitalisme van twee kanten bestookt

Van de straten van Washington tot de aandelenbeurzen: het mondiale kapitalisme wordt op dit moment van weerskanten aangevallen.

,,Wat prefereer je, de economische cyclus of de levenscyclus?', luidt de vraag bij de barricade. Alsof het juiste antwoord doorgang geeft door de menselijke keten van demonstranten, naar de al even verbeten keten van politie-agenten tien meter verderop.

Die doorgang is er niet. Zondagochtend vroeg is het al druk aan het front rond Wereldbank en Internationaal Monetair Fonds. De delegaties voor de voorjaarsvergadering van het IMF, ministers van Financiën en centrale bankiers, zijn met speciale bussen onder zwaar escorte al vroeg naar binnen gebracht. Sommige personeelsleden zijn er om 5 uur 's ochtends al. Wie te laat is vertrokken, kan niet naar binnen. Ook al is hij minister van Financiën van Frankrijk. Na te zijn gestrand met een busje, doen Laurent Fabius en zijn Portugese collega Pina Moura nog een poging te voet. Vergeefs.

De menigte buiten, waarvan de omvang de afgelopen dagen gestaag is gegroeid, is er op gebrand de voorjaarsvergadering onmogelijk te maken. Het IMF en de Wereldbank helpen de armoede in stand te houden, bevorderen milieuvervuiling en dienen de belangen van het grote geld, en niet die van de burgers in de Derde Wereld. En nog veel meer, want de stoet protesterende mensen is bont. De jonge, gemaskerde groep anarchisten met bandana's en gasmaskers. Vijf Koerden op zoek naar gerechtigheid. Het aarzelende groepje dames, met de buttons `senior women for biodiversity'. Ook de daklozen zijn boos op de Wereldbank, het IMF en de wereldhandelsorganisatie WTO, zegt activiste Cheri Honkala. ,,Omdat ze voor een wereld zorgen waarin hebzucht regeert.''

Daarmee lijkt duidelijk waar de demonstratie werkelijk over gaat: het kapitalisme zelf. Het front van antikapitalisten, dat gedurende de dag zal uitgroeien tot een menigte van tussen 6.000 en 10.000 mensen, bestaat op het oog vooral uit scholieren, studenten en ouderen. Waar zijn de dertigers en de veertigers? Die bijten thuis op hun nagels bij de andere aanval op het kapitalisme die dit weekeinde het nieuws beheerst: de scherpe koersval op de aandelenbeurzen van vrijdag, en de bange dagen die daar bij het begin van de nieuwe week op zullen volgen.

Zoals de dagen van de ondernemer die een boeken- en tijdschriftenhandel drijft in het centrum van de Amerikaanse hoofdstad. Van elke voorpagina van de kranten die hij verkoopt, spreken de koppen het oordeel uit over het voortbestaan van zijn zaak. ,,Ik moet dit uitzitten'', zucht hij over de koersval. ,,Toen ik deze zaak kocht met een lening, wilde de bank mijn beleggingen in beleggingsfondsen als onderpand. En daar kan ik nu dus niet uit.'' De boekhandel onderstreept hoeveel van de Amerikaanse welvaart op dit moment is gebouwd op de beurskoersen. President Wellink van de Nederlandsche Bank schat later desgevraagd dat een volle procentpunt van de Amerikaanse economische groei afkomstig is van het op de beurzen opgeblazen papieren vermogen van de Amerikaanse consument.

Hoewel de Amerikaanse minister van Financiën Larry Summers het er, na de vergadering van de ministers van de zeven grootste industrielanden zaterdag, in het openbaar op houdt dat de fundamenten van de Amerikaanse economie gunstig zijn, beheerst de koersval het weekeinde in Washington. De Amerikaanse centrale bankier Greenspan is zondagochtend tijdens een besloten overleg minder overtuigd van een goede afloop, hoewel er nog flink wat van de sterk gestegen aandelenkoersen af moet voordat er werkelijker schade optreedt.

Stijgende aandelenkoersen sinds 1982, slechts één milde recessie in twintig jaar: de welvaart is voor veel van de jonge demonstranten juist een gegeven, net als voor de babyboomers die in de na-oorlogse jaren op een golf van stijgende welvaart de protestgeneratie werden.

Minister Herfkens van Ontwikkelingssamenwerking wijst er zondag op dat het vrijwel enkel Amerikanen zijn die aan de demonstraties meedoen. ,,Je kunt, zoals zij willen, de Wereldbank en het IMF niet afschaffen'', zegt Herfkens. ,,Zonder die organisaties is de internationale gemeenschap een jungle, en in de jungle verliezen de armsten het altijd.'' Mike Moore, voorzitter van de WTO zal het nog krachtiger zeggen: ,,De Wereldbank de schuld geven van de armoede, is het zelfde als het Rode Kruis verantwoordelijk houden voor de oorlog in de wereld.''

Daar hebben de demonstranten buiten weinig boodschap aan. Het eerste doel, het blokkeren van de gebouwen van IMF en Wereldbank, mag dan zondagochtend niet worden bereikt, in de loop van de dag proberen de demonstranten te verhinderen dat de delegaties de gebouwen kunnen verlaten. Daartussen is er even een windstilte. Om vijf uur zwaait de deur open van de vergaderzaal van het International Monetary and Financial Committee, het hoogste vergaderorgaan van het IMF. Bijna klaar met hun bijeenkomst kijken de verzamelde ministers van Financiën in het blijde gezicht van hun Oekraïense collega: ,,Ik heb het gehaald!''

Na nog een flinke veldslag, waarbij de politie pepperspray gebruikt en het totale aantal arrestaties de 700 benadert, gaat langzamerhand het momentum uit de demonstratie. De delegaties verlaten met busjes de gebouwen, de demonstraties lopen af. Maandag is er weer een dag. De vergadering van het Development Committee van de Wereldbank is dan het doelwit van de Mobilisation for Global Justice, het overkoepelende orgaan dat de demonstaties organiseert.

Tussendoor zal de ochtendspits op gang komen, en de beurs in New York opengaan. Tegen die tijd zal heel Washington zich, ieder om zijn eigen redenen, druk maken over de gezondheid van het kapitalisme.