Hoe het slimste jongetje uit de klas zich vergiste

De Italiaanse premier D'Alema heeft bij de regionale verkiezingen van gisteren gevoelig gezichtsverlies geleden. Hij liet zich meeslepen door oppositieleider Berlusconi, gokte en verloor.

Zelden heeft premier Massimo D'Alema zich zo misrekend. Hij geldt als het slimste jongetje van de Italiaanse klas, maar heeft gisteren een van de grootste nederlagen uit zijn politieke carrière geleden. Terwijl het bij de regionale verkiezingen eigenlijk helemaal niet om hem ging.

Oppositieleider en mediamagnaat Silvio Berlusconi heeft de regels van het spel gedicteerd. Hij stelde deze verkiezingen voor als een soort referendum over de regering. D'Alema liet zich meeslepen. Hij mengde zich net zo actief als Berlusconi in de campagne, en wilde laten zien dat centrum-links ook in het noorden sterk is.

Het wordt een 10-5 overwinning, of misschien wel 11-4, zei D'Alema vorige week overmoedig. Maar in de meeste belangrijke regio's kreeg hij onvoldoende steun, en de oppositie roept dat hij moet opstappen.

,,Als D'Alema een serieus persoon zou zijn, zou hij na een dergelijke uitslag niet wachten op een motie van wantrouwen of op iemand die om vervroegde verkiezingen vraagt. Hij zou vanavond nog moeten aftreden'', zei Enrico La Loggia, fractieleider in de Senaat van Berlusconi's partij Forza Italia.

De coalitiepartijen sluiten de rijen wat betreft vervroegde verkiezingen, want willen eerst hun wonden laten helen. Maar er wordt steeds harder gemord over de persoon van D'Alema. Vorig najaar al ontstond er een politieke crisis toen een kleine coalitiepartij hardop zei dat D'Alema geen goede lijsttrekker zou zijn. De premier geldt als berekenend en kil en heeft bij veel centrum-kiezers het ongunstige imago van een ex-communist die niet al zijn wortels heeft doorgesneden.

In de details blijkt hoe groot het echec van D'Alema is.

In het noorden, het gebied waar de meeste kiezers wonen, waar de bedrijven en het geld zitten, heeft centrum-links geen antwoord kunnen vinden op de alliantie van Berlusconi met de grillige Umberto Bossi, leider van de Lega Nord. Dat bleek een meesterzet te zijn geweest van Berlusconi, die zes jaar geleden door Bossi ten val is gebracht als premier. Nu was de steun van de Lega Nord, die de Europese verkiezingen bleef steken op ongeveer vier procent, op veel plaatsen in het noorden doorslaggevend voor de rechtse overwinning.

D'Alema deed Bossi af als een onbetrouwbare buitenlanderhater die door Berlusconi is gekocht met een wetsvoorstel voor een harder beleid tegen illegale immigratie. Maar veel Noord-Italianen denken positief over het besluit van Bossi om niet langer te praten over afscheiding en de nieuwe, gedeeltelijk nog in te vullen bevoegdheden van de regio's te gebruiken om duidelijke stappen te zetten in de richting van een federale staat.

Extra gezichtsverlies voor D'Alema betekent het onverwachts goede resultaat van Massimo Cacciari, ex-burgemeester van Venetië, in de regio Veneto. Cacciari geldt als een nieuw gezicht van links, en behaalde 38,5 procent, meer dan was verwacht. Het is een signaal dat centrum-links met andere mensen zijn electorale aanhang kan verbreden.

Nog sterker komt die boodschap uit het Zuid-Italiaanse Campanië. Daar triomfeerde Antonio Bassolino, de linkse burgemeester van Napels, met 54,3 procent van de stemmen. Bassolino heeft openlijk ruzie gemaakt met D'Alema en vindt hem te ouderwets als politicus.

Een aantal linkse politici zal daarom de uitslag van de regionale verkiezingen niet zozeer interpreteren als een stem voor Berlusconi, maar als een stem tegen D'Alema. Het gezaag aan de poten van de stoel van de premier is al begonnen.