De Waart groeit in Mahlervertolking

In het Mahler Feestjaar 1995 verscheen een cd-box met live-registraties van Mahlers complete symfonieën door Edo de Waart en het Radio Filharmonisch Orkest, tussen 1992 en 1995 vastgelegd tijdens de Matinee op de Vrije Zaterdag. Zowel inhoudelijk als feitelijk is de tijd sindsdien niet onveranderd aan De Waart voorbij gegaan. Met ingang van dit seizoen is hij behalve chef-dirigent van het Radio Filharmonisch Orkest ook chef bij De Nederlandse Opera, waar hij komende maand met zijn eigen orkest zal samenwerken in Janáceks Káta Kabanová. Zijn groei als Mahler-dirigent bewees De Waart zaterdagmiddag met een uitvoering van Mahlers Eerste symfonie, die vooral in de invulling van details de opname uit '93 in haar schaduw stelde.

In elf jaar chef-dirigentschap heeft De Waart zijn Radio Filharmonisch Orkest opgebouwd tot een ensemble dat zowel op zekere als wankele bodem niet zelden frappeert met prachtig homogeen samenspel. Het geheim schuilt in De Waarts ingehouden, strakke aanpak, die orde schept op gevaarlijke plekken, en ruimte laat tot verbreding waar de muziek dat vereist. Op die manier ook, realiseerde De Waart voorafgaand aan Mahler een inzichtelijke en expressieve vertolking van Schönbergs eruptieve en wisselvallige Pianoconcert, met Emanuel Ax als visieverwant solist.

De Waarts visie op Mahler was nooit bij uitstek eigenzinnig, en is dat nog steeds niet. Voorop staan de effecten die worden teweeggebracht door de innerlijke ontwikkeling van de muziek. Het getsjilp en geroffel waarmee in het eerste deel het voorjaar ontluikt, klonk al te uitbundig en miste daardoor iets van de gewenste mystiek. Het walsende tweede deel zou met een wat vrijere metrische invulling aan zwier hebben gewonnen. Maar in de twee slotdelen bewees De Waart zijn betekenis als Mahler-interpreet. Zijn onderkoelde en ten opzichte van '93 enigszins versnelde benadering van de `vader Jacob in mineur'-treurmars vulde dit deel met tot een verinnerlijkte, diep aangrijpende somberheid, in een oogwenk omslaand naar extatisch feestgedruis. Alleen een dirigent en een orkest die elkaars mogelijkheden en wensen heel precies aanvoelen, zijn in staat zo organisch te laveren tussen Mahlers kermis- en koraalsferen.

Concert: Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Edo de Waart m.m.v. Emanuel Ax (piano). Werken van Haydn, Schönberg en Mahler. Gehoord: 15/4, Concertgebouw, Amsterdam. Radio 4: 19/4, 20 uur. Nederland 3: 23/4, 13 uur.