De toekomst van de monarchie

Ten eerste. Het verschil tussen republiek en monarchie ligt niet in het verschil in politieke macht: de president van Amerika heeft een veel grotere macht dan de koningin van Nederland. Hij kan o.a. alle ministers benoemen, niet alleen de formateur. Het verschil is dat de een gekozen wordt en de ander zijn functie door erfopvolging krijgt. En dat is nu juist wat De Graaf niet wil veranderen. In zijn visie zal een `moderne' vorst alleen ceremoniële taken vervullen, maar hij krijgt die taken nog altijd toegewezen op grond van zijn geboorterecht. Het lijkt me nu juist dat we dáárbij vraagtekens moeten zetten. Want die ceremoniële taken zijn helemaal niet onbelangrijk: ze tonen het gezicht van de natie tegenover binnen- en buitenland. Degene die die rol vervult moet van alles kunnen en weten, hij of zij moet een niet-autoritair leider kunnen zijn, maar op tijd kunnen terugtreden, hij moet onvoorbereide toespraken kunnen houden en kalm blijven in onverwachte situaties, de grote lijnen kennen van de meest uiteenlopende problemen, noem maar op. En daar zou ik dus liever iemand voor willen kiezen of benoemen en niet afhankelijk willen zijn van iemand die door geboorterecht in dat ambt is gerold.

Ten tweede. Het is ongewenst om op een willekeurig moment en binnen één land deze discussie te gaan houden, want dan is er altijd gevaar dat die aan incidenten en personen wordt gekoppeld en niet aan principes en instituten.

Ten derde. De gelegenheid om deze discussie op een veel breder niveau te voeren zal er binnen afzienbare tijd komen, want dan zullen we burgers worden van de Verenigde Staten van Europa, een nieuwe Grote Mogendheid, met een eigen Grondwet en een eigen regering, met aan het hoofd ongetwijfeld een eigen president. In die Federatie zal natuurlijk plaats zijn voor aparte staten met op verschillende terreinen een eigen wetgeving, maar ik vraag me af of die autonomie zich zal kunnen uitstrekken tot de vorm van het bestuur en de wijze waarop het tot stand komt. Ik denk dat federale uniforme wetgeving hier beter op zijn plaats zal zijn. Er zouden dan in alle staten parlementen worden gekozen en regeringen worden gevormd met aan het hoofd een gouverneur of een president; acht vorstenhuizen zullen verdwijnen en acht vorsten zullen met eervol ontslag of pensioen moeten gaan. Er zullen een aantal aanzienlijke families komen in Europa: Windsors en Wasa's en Oranje Nassau's naast de Bourbons en Habsburgers, de Romanoffs en de Bonapartes, die er nu al zijn. Sommige van die families zullen heel rijk zijn, maar ze zullen dan natuurlijk belasting moeten gaan betalen. Daar staat dan tegenover dat ze ook veel grotere vrijheden krijgen. Ze hoeven geen toestemming meer te vragen voor hun huwelijk bij een parlement, ze kunnen elk leuk baantje aannemen zonder dat iemand vraagt of dat wel `passend' is. Hun vriendinnen hoeven niet naar het buitenland uit te wijken om vrijpostige fotografen te ontlopen en vooral: ze krijgen eindelijk het recht van vrije meningsuiting. Ze zullen stemrecht hebben en lid kunnen zijn van een politieke partij. Ze kunnen aan acties deelnemen en in woord en geschrift hun eigen mening uiten zonder dat iemand vraagt of ze dat wel met een verantwoordelijk minister hebben overlegd. Wat een opluchting zal dat zijn!

Mevrouw dr. H. Verwey-Jonker is sociologe.

    • Hilda Verwey-Jonker