KAAPSE HONINGBIJ DWINGT KONINKLIJKE BEHANDELING AF

Larven van honingbijen gedragen zich niet altijd als hulpeloze jonkies die passief afwachten wat voor voedsel ze van de werksters krijgen. Wanneer de Kaapse honingbij (Apis mellifera capensis) haar eieren in een nest van een ander bijenras legt, manipuleren de larven ervan hun gastvrouwen zo, dat ze de speciale koninginnengelei krijgen die werksters normaal alleen geven aan de aankomende koningin. Met als gevolg dat de larven van de Kaapse honingbij uitgroeien tot halve koninginnen, die de werksters van het ontvangende volk wegconcurreren. Dit melden entomologen van Wageningen Universiteit in Nature van 13 april.

De entomologen hingen in kolonies van verwante Europese honingbijen broed van de Kaapse honingbij, afkomstig uit Zuid-Afrika. Tot hun verassing merkten ze dat de larven van de Kaapse honingbij in `vreemde' kolonies eigenschappen krijgen van koninginnen, zoals een korte ontwikkelingstijd, een grote blaas om sperma in op te slaan en extra veel ovaria met eieren. Of een vrouwelijke bijenlarf uitgroeit tot werkster of koningin wordt bepaald door het voedsel dat ze krijgt. De entomologen onderzochten dus de witte, melkachtige substantie die de werksters voor de larven uitspugen. En inderdaad, de werksters van het Europese ras bleken de larven van de Kaapse honingbij meer dan twee keer zoveel voedsel te geven dan hun eigen larven, en bovendien voedsel dat qua suikersamenstelling lijkt op de koninginnengelei. De onderzoekers vermoeden dat de werksters van vreemde volken worden misleid door bepaalde geurstoffen van de Kaapse honingbijlarven.

De vondst draagt mogelijk bij aan de verklaring van een bijenprobleem in Zuid-Afrika. Sinds een imker uit het zuiden begin jaren negentig de Kaapse honingbij meenam naar het noorden, neemt deze parasiet daar de kolonies over van de verwante Afrikaanse honingbij (Apis mellifera scutellata). Het is nog niet aangetoond dat dit ook hier gaat via misleiding van de werksters, zoals in Wageningen. Wel is bij de Zuid-Afrikanen bekend dat de werksters van de Afrikaanse honingbij hun eigen koningin doden wanneer hun nest is geïnfecteerd met de Kaapse honingbij: de werksters, misleid door de geur, `denken' dan waarschijnlijk dat ze te veel koninginnen in hun nest hebben. Ook zijn in Zuid-Afrika al wel `funny bees' gesignaleerd, werksters die lijken op koninginnen maar het niet echt zijn.

    • Marianne Heselmans