GENETISCH INSECTICIDE DOODT UITSLUITEND VROUWTJESVLIEGEN

Biologen van de universiteiten van Oxford en Manchester hebben een veelbelovende methode ontwikkeld om insectenplagen tegen te gaan. Het betreft een genetische variant op de techniek, waarbij grote hoeveelheden gesteriliseerde mannetjes worden uitgezet in een natuurlijke populatie. Die concurreren met gewone mannetjes en verlagen zo het voortplantingsvermogen van de soort. Op deze manier zijn bijvoorbeeld plagen van de tsetse-vlieg en de met name in Californië zeer gevreesde medfly onderdrukt. Probleem is alleen dat voor het verkrijgen van een generatie mannetjes de vliegjes eerst moeten worden gesekst en gesteriliseerd (door ze te bestralen). Dat is niet alleen een kostbare, maar ook een ingewikkelde procedure, die zelden tot een volledig mannelijke populatie leidt.

Met behulp van genetische technieken hebben de Engelse onderzoekers nu een alternatieve methode ontwikkeld (Science, 31 maart). Om de werkzaamheid aan te tonen maakten ze gebruik van fruitvliegjes (Drosophila melanogaster). In het erfelijk materiaal bouwden zij een serie dominante, onderling afhankelijke genen in. Expressie daarvan is uitsluitend voor vrouwtjes dodelijk. Of dit inderdaad plaatsvindt, is echter afhankelijk van de aanwezigheid van de chemische verbinding tetracycline. Wanneer deze niet-natuurlijke verbinding aan het voedingsmedium wordt onttrokken, gaan alleen vrouwtjesvliegen dood. Mannetjes overleven op ieder dieet.

Zo kan op een snelle manier een volledig mannelijke populatie worden verkregen om te worden uitgezet. Die vliegjes zijn bovendien dragers van de dodelijke genen en kunnen daarom geen vrouwelijk nageslacht meer krijgen. Uit een eenvoudig wiskundig model volgt dat deze manier van bestrijding potentieel veel effectiever is dan het tot nu toe gangbare uitzetten van gesteriliseerde mannetjes. Een bijkomend voordeel is dat de vliegjes in elk levensstadium kunnen worden losgelaten, en dus niet meer hoeven te worden opgekweekt tot ze volwassen zijn, om sekse-selectie en sterilisatie mogelijk te maken. Fruitvliegjes worden echter niet beschouwd als een directe bedreiging voor de landbouw. De uitdaging is om dezelfde genetische truc toe te passen op andere, veel schadelijker insectensoorten.

    • Rob van den Berg