FLINKE REORGANISATIES VEROORZAKEN FORS HOGER ZIEKTEVERZUIM

Forse ingrepen in het personeelsbestand van een bureau of afdeling verhogen het ziekteverzuim. Hoe meer mensen er uitvliegen, hoe meer zieken er zijn. Dat blijkt uit onderzoek naar psychosociale arbeidsomstandigheden in de Finse gemeente Raisio dat begon vlak voordat begin jaren negentig in Finland een economische crisis uitbrak en er op grote schaal mensen werden ontslagen. Het is het eerste grote prospectieve onderzoek naar arbeidsverzuim door reorganisaties.

Het ziekteverzuim bij de gemeenteambtenaren in Raisio was dosisafhankelijk. Mensen op een bureau waar minder dan 8% van de mensen werd ontslagen verzuimden aanzienlijk minder dan de werknemers op afdelingen waar meer dan 18% van het personeel op straat werd gezet. Omdat al het gemeentepersoneel werd getroffen is de `minder dan 8%-groep' behandeld als de controlegroep. Op afdelingen waar tussen de 8 en 18% van de mensen werd ontslagen lag het ziekteverzuim in de daarop volgende jaren 1,4 keer zo hoog als in de mild getroffen groep. Op bureaus waar meer dan 18% van het personeel er uit moest steeg het verzuim met een factor 1,6. Deze cijfers zijn gecorrigeerd voor de verandering in ervaren werkdruk, gevoel van onzekerheid, mogelijkheid om eigen capaciteiten te benutten en om beslissingen te kunnen nemen. In werkelijkheid verzuimden de werknemers in de zwaarst getroffen afdelingen nog veel meer (2,2 keer zoveel), maar het meerdere schreven de onderzoekers toe aan de beroerdere arbeidssituatie waarin mensen die veel collega's verloren uiteindelijk terechtkwamen.

Onder vrouwen en mensen in de lagere inkomensklassen gaat het verzuim het hardst omhoog. Bij vrouwen in de hardst getroffen groepen lag het verzuim tweemaal hoger dan bij de mild getroffenen. Rokers en mensen die thuis weinig sociale steun ondervonden van hun partner verzuimden relatief het meest.

Dit onderzoek werd bij toeval een experiment naar verzuim door reorganisaties. De beste manier om iets over ziekteverzuim na een reorganisatie te zeggen is het uitvoeren van een gerandomiseerd experiment, schrijven de onderzoekers. Maar het is ondoenlijk en onethisch om mensen op twee bureaus te werk te stellen en, zonder dat ze het weten, het ene bureau een bloeiend bestaan te laten leiden en het andere na verloop van tijd af te slanken en te reorganiseren, louter om de invloed van die operatie op het welbevinden van de werknemers te meten. De Finnen waren toevallig op het juiste moment ter plaatse. Zij startten een onderzoek naar de invloed van de psychosociale arbeidsomstandigheden op ziekteverzuim twee jaar voordat de Finse economie drastisch instortte (tussen 1991 en 1995 beleefde Finland de ernstigste economische terugval sinds de Eerste Wereldoorlog). Het werd daardoor een natuurlijk experiment naar het effect van aanhoudende grote reorganisaties. (Wim Köhler)