Financieel plankton

Een bekend gezegde luidt: `Het succes heeft vele vaders, de mislukking is een wees.' De beursgang van World Online (WOL) is zo'n wees, tot nu toe. Daarom zoeken bijna alle vaders een goed heenkomen, hullen zich in stilzwijgen en laten Nina Brink voor de wees opdraaien. Wat de zaak almaar erger maakt.

Dit is de makkelijkste weg. Zij kan als enige van haar geld gaan genieten, terwijl de andere partijen (de verkopende banken, de beurs, WOL, de Stichting Toezicht Effectenverkeer) weer verder moeten. Welke gevolgen heeft dit voor de betrouwbaarheid van de financiële adviseurs? Diverse lezers uiten hun zorg en wantrouwen over deze belangrijke kwestie. Een lezeres verwoordt het zo.

,,Ik weet niet of de financiële adviseurs die je vraagt voor een hypotheek of een verzekering meer of minder betrouwbaar zijn dan banken. Of denken alle tussenpersonen vooral aan hun eigen portemonnee wanneer ze je adviseren?''

Mevrouw worstelt met het beleggingsvoorstel van een voor haar onbekende buitenlandse instelling, aanbevolen door een tussenpersoon. Ze moet daarvoor een contract tekenen, maar kan de (gedeeltelijk Engelse) tekst nauwelijks bevatten. Of is een Nederlandse bank toch veiliger, vraagt zij.

Waarschijnlijk goedkoper, want iedere extra tussenschakel kost je provisie en kosten. Dit probleem ondervang je zo. Vraag bij diverse banken, verzekeraars of adviseurs om raad, en laat de verschillen in de voorstellen toelichten. Niet iedereen durft dat, hoewel het toch om eigen geld gaat.

Haar verwarring, en die van vele anderen, is te begrijpen. In de financiële polderwereld lijkt alles te mogen, zeker als je het groots en meeslepend aanpakt zoals bij de emissie van WOL. Die (financiële) mannen en vrouwen gaan zó behoedzaam met elkaar om. Een ander voorbeeld.

De toezichthoudende Verzekeringskamer gaat de relatie tussen verzekeraars en (onafhankelijke) tussenpersonen onderzoeken. Wanneer zo'n kantoor (ten dele) eigendom is van een verzekeraar, mag je veronderstellen dat de polis eerder bij de moedermaatschappij wordt ondergebracht dan bij een andere. Net als bij banken die nauwe banden met een verzekeraar onderhouden. Dit wordt pas een probleem wanneer die innige banden niet bekend (geheim) zijn bij iedereen, wat wel eens het geval is. De tussenpersoon is dan niet meer onafhankelijk in zijn keuze. Wat overigens niet inhoudt dat zijn voorstellen inferieur zijn.

Waarom onderzoekt de Verzekeringskamer dit nu pas? Die verbanden zijn allang bekend. Dit talmen doet denken aan de ondergang van levensverzekeraar Vie d'Or. Het duurde jaren voordat de toezichthouder ingreep, terwijl de branche het probleem al vanaf het begin kende. Maar men hield het liever stil om geen onrust te veroorzaken. Heren onder elkaar. `Het zijn toch collega's.'

Het lijkt alsof in Nederland de politieke wil en moed ontbreken om de zaken nou eens goed, hard en duidelijk (voor de consumenten) aan te pakken. De financiële wereld is een kleine vijver gevuld met enkele grote inktvissen die over honderden tentakels beschikken en particulieren als plankton beschouwen. Daarmee worden tientallen miljarden per jaar verdiend. Daarom zijn de belangen groot en voelt niemand iets voor strengere richtlijnen. Er is een revolutionaire aanpak vereist om daar doorheen te breken.

De nieuwe wet Inkomstenbelasting 2001 is een voorbeeld van zo'n aanpak, maar op een ander terrein. Zo'n doorbraak moet er ook komen voor de voorlichting van consumenten. Daar wordt wel aan gewerkt door de toezichthouders, maar het gaat allemaal zo vreselijk langzaam en in stilte. Terwijl het probleem, de aanpak, redelijk simpel is.

Je moet iemands financiële conditie vergelijken met zijn lichamelijke en geestelijke conditie. Een fabrikant die daarvoor een medicijn op de markt brengt, moet er verplicht een bijsluiter bij doen. Daarin staat in begrijpelijke taal de informatie voor de patiënt: samenstelling, hulpstoffen, eigenschappen, doel, waarschuwingen, dosering, wijze van gebruik enzovoort.

Zoiets kan de wetgever ook voorschrijven voor financiële aanbiedingen. Wat is het doel van dit product. Waar verplicht je je als koper toe. Welke risico's loop je. Hoe lang duurt het. Kan ik er makkelijk en zonder kosten vanaf. Welke belastingzaken spelen een rol. Wat zijn de kosten. Wat zijn de gevolgen van iemands overlijden. Enzovoorts.

Sommige aanbieders doen dit al jaren, heel nauwkeurig en vrijwillig. Maar het moet wettelijk (s.v.p. geen zelfregulering!) voor alle producten en diensten gelden. Dan had iedereen ruim vóór de emissie van WOL informatie kunnen opvragen.

Hoe moet een verontruste consument intussen handelen? Je moet er van uitgaan dat het overgrote deel van alle financiële adviseurs betrouwbaar en deskundig is. Nogmaals: door twee of drie voorstellen te vragen en de verschillen uit te (laten) zoeken, krijg je een goed beeld van de alternatieven. Belangrijk: vergroot je financiële weerbaarheid door je kennis te vergroten.