Beleggen of speculeren?

Beleggen is in. Steeds meer mensen hebben steeds meer geld tot hun beschikking. Dubbele inkomens, gestegen huizenprijzen, gouden handdrukken en lucratieve optieregelingen zijn daar onder meer debet aan.

De spectaculaire stijgingen van de aandelenkoersen, vooral van aandelen in de ICT-sector, heeft velen het idee gegeven dat de koersen uitsluitend omhoog gaan. Er zijn echter nog steeds flinke schommelingen. Als de koersen van Internet- en telecomaandelen dalen, gaan de koersen van aandelen in de klassieke bedrijven juist omhoog. Er vinden duidelijk veel ruilingen plaats en het is de vraag wat hier gaande is: beleggen in bedrijven of speculeren om snel winst binnen te halen.

Wie belegt beoogt een doel te bereiken. Bijvoorbeeld het opbouwen van vermogen voor de oudedagsvoorziening of voor de studie van de kinderen. De opbouw van vermogen kan ook op de korte termijn gericht zijn: voor de aanschaf van een boot, een nieuwe keuken of voor een bijzondere vakantie.

In verband met het beleggingsrisico is de tijd die ter beschikking staat van belang. Iemand die dertig jaar de tijd heeft om vermogen voor zijn oudedagsvoorziening op te bouwen kan een ander risicoprofiel hanteren dan iemand die over een half jaar een nieuwe keuken in zijn huis wil. Voor voorzienbare uitgaven op korte termijn kan men beter gewoon sparen.

Op lange termijn kan een beter rendement bereikt worden door beleggingen in aandelen of aandelenfondsen. Daarbij is een goede spreiding van belang. Beleggen en speculeren zijn twee verschillende zaken. Wie speculeert probeert snel geld te verdienen door een gokje te wagen. Dit houdt tevens in dat men zich bewust is zijn inleg te kunnen verliezen en grote risico's op de korte termijn te nemen. Niet iedereen is zich echter bewust van de risico's en daarnaast vertonen veel mensen kuddegedrag. Dit gaat goed zolang iedereen wil blijven kopen en er meer vraag dan aanbod is. Dit heeft weinig te maken met de werkelijke onderliggende waarde van de bedrijven. De komst van het Internet en de nieuwe technologie zorgen voor belangrijke veranderingen, maar dat betekent niet dat de `oude' economie ineens vervangen is. Dit neemt niet weg dat de nieuwe technologie ongekende mogelijkheden biedt voor snellere en goedkopere distributie en efficiëntere productie. Dit is echter eerder vertoond. De komst van spoorwegen, auto's, vliegtuigen, elektriciteit en computers hebben eveneens ingrijpende wijzigingen betekend. Dit heeft echter niet geleid tot winstgevendheid en het voortbestaan van alle bedrijven die zich bij het begin met deze zaken bezig hielden.

De ICT-sector leek tot voor kort tot snelle rijkdom te leiden en dat gebeurde ook voor ondernemers die hun aandelen naar de beurs brachten. Veel beleggers verdrongen zich voor dezelfde smalle deur om een graantje mee te pikken. De schaarste van de beschikbare aandelen dreef de prijs omhoog. Inmiddels begint duidelijk te worden dat zij weer voor dezelfde smalle deur staat, als iedereen tegelijk naar buiten wil. De koersen blijken even snel te dalen als de markt vooral uit verkopers bestaat. Op lagere koersen komen vervolgens weer koopjesjagers af en begint het spel opnieuw. Dit spel heeft trekken van gokken in het casino: de kans op winst is klein, maar de winst kan groot zijn. Het beleggen is aantrekkelijk en gemakkelijk gemaakt door deel te nemen via de pc en Internet en bovendien zijn de kosten per transactie op die manier lager. Doordat het handelen gemakkelijker is zullen veel mensen de neiging hebben vaker te handelen en zullen de kosten uiteindelijk toch nog hoog uitvallen.

Het beheersen van de risico's is belangrijk bij het beleggen. De koersontwikkelingen van de laatste weken laten zien dat de risico's op korte termijn groot kunnen zijn. Dit hoeft geen probleem te zijn zolang men zich van deze risico's bewust is. Wie een avond naar het casino gaat of meedoet aan een loterij weet tevoren dat de kans op verlies van de investering ruimschoots aanwezig is. Hetzelfde geldt voor het kopen van aandelen van bedrijven die uitsluitend verliezen laten zien. De verliezen die bedrijven maken kunnen aanloopverliezen zijn en de winstgevendheid kan goed komen, maar de koersontwikkeling blijft voorlopig een gok. Uit het oogpunt van risicospreiding is het niet handig om alle beschikbare middelen in een bepaalde sector te beleggen. Niemand weet precies wat de toekomst zal brengen en daarom is het verstandig om een goede spreiding in de beleggingen aan te brengen. Dit is moeilijk te realiseren met een bescheiden vermogen, tenzij men deelneemt aan beleggingsfondsen met een wereldwijde spreiding in verschillende sectoren. Geleidelijke opbouw in een dergelijk fonds met een vast bedrag per maand vermindert de kans dat men instapt op een hoge aanvangskoers. Een opbouw van het vermogen op die manier beperkt tevens de kosten van het beleggen en ook verdwijnen de zorgen over aan- en verkoop; het is immers de bedoeling langdurig te beleggen in het beleggingsfonds.

De grens tussen beleggen en speculeren is voor veel mensen moeilijk te bepalen. Hebzucht speelt een belangrijke rol en het lijkt veel gemakkelijker geld te verdienen op de beurs dan bij de baas. Velen zijn bereid daarvoor grote risico's te accepteren. Deze worden nog groter wanneer men met geleend geld gaat beleggen. Dit kan door met de bestaande effectenportefeuille als onderpand geld te lenen voor de aankoop van meer aandelen. Deze hefboomwerking kan geld opleveren als de koers van de aandelen stijgt. Het omgekeerde doet zich voor als de koers daalt. Als het gedeelte van het eigen vermogen daalt onder de kritische grens van het eigen vermogen die door de bank gehanteerd wordt, moeten de aandelen op lage koersen verkocht worden om de lening af te betalen, als deze niet op een andere wijze afgelost kan worden. Dit is precies wat gebeurde toen de koersen op de Nasdaq begin april van dit jaar omlaag gingen.

Veel mensen hadden bij hun vermogensbeheerder geleend en deze hanteert een minimumgrens voor het eigen vermogen van de belegger. Bijvoorbeeld een belegger investeert in aandelen ter waarde van 20.000 dollar. De belegger leent bij de vermogensbeheerder 10.000 dollar en betaalt de andere helft uit eigen vermogen. Helaas daalt de koers van de aandelen in korte tijd naar 50 procent van de oorspronkelijke waarde. In plaats van 20.000 bedraagt de waarde na de daling 10.000 dollar. De vermogensbeheerder verkoopt nu de aandelen voor 10.000 en de lening van 10.000 dollar wordt uit de opbrengst afgelost. Het oorspronkelijke vermogen van de belegger is nu geheel verdwenen. Als de belegger alleen zijn eigen vermogen had gebruikt had hij na de daling van 50 procent nog de helft van zijn eigen vermogen over en tevens de kans gehad dat de koers zich herstelde. De koersontwikkeling van World Online heeft onlangs laten zien hoe groot het risico op korte termijn kan zijn.