`Ministerie moet flexibeler'

Plaatsvervangend secretarisgeneraal van OC&W Rob Kerstens reageert op de kritiek. Gebrek aan overzicht en inzicht? `Dat is waar.'

Geen departement verloor zoveel werknemers als Onderwijs. Daar stapten vorig jaar 329 van de 1.500 ambtenaren op en vertrokken in drie jaar tijd achttien van de vijftig topambtenaren. Dat is een forse doorstroom, erkent plaatsvervangend secretaris-generaal Rob Kerstens, sinds juni in functie. ,,We gooien de ramen open. Het is tijd voor een cultuuromslag. Nu Onderwijs meer geld krijgt, moeten we als werkgever aantrekkelijker kunnen worden.'

Optimistische taal. Maar uw probleem is: het ministerie loopt leeg.

,,Ik zie het als een inhaalslag. De overheid heeft jaren moeten inkrimpen en moeten bezuinigen. Dan zijn de meesten allang blij dat ze kunnen blijven zitten waar ze zitten. Nu is er ruimte, nu durft het personeel weer te bewegen. En slecht is het niet. We zitten midden in een traject van nieuwe positionering van het departement. We waren een ministerie van veel regels en circulaires, goed op de kleintjes letten en bezuinigsplannen maken. We worden een ministerie dat samen met de onderwijspraktijk met geld nieuw beleid kan maken. Dat vergt andere ambtenaren.'

Welke?

,,Als je bezuinigt, zit visie in de weg. Je moet niet te lang nadenken, ideëen op hoofdlijnen achter het bureau uitwerken. Nog voordat je tijd hebt om te onderzoeken hoe de plannen in de scholen uitwerken staat de volgende korting weer voor de deur. Nu we geld hebben moet je nadenken en onderzoeken hoe het uitpakt in de praktijk. Daarvoor hebben we ambtenaren nodig die gesprekspartners zijn van de praktijk. '

Moeten die gesprekspartners niet het tekort aan onderwijsvisie van minister Hermans en staatssecretaris Adelmund compenseren?

,,Hermans heeft een hele andere bestuursstijl dan de vorige minister, Ritzen. Hermans bestuurt op hoofdlijnen. Die wil het departement en de onderwijspraktijk gebruiken om zijn beleidsagenda te bepalen. Ritzen had uitgesproken eigen opvattingen, ook over details. Hij vulde zelf zijn beleidsagenda in. Strategie en ambtenaren stonden bij hem op het tweede plan. Er heerste geen klimaat waar het proces van expertisevorming bij ambtenaren veel ruimte kreeg.'

Nu haalt u kennis vooral van buiten. Externe commissies mogen adviseren, een legertje procesmanagemers helpt bij de uitvoering.

,,Het inhuren van derden heeft een hoge vlucht genomen. Dat heeft ook wel iets te maken met wat wij als departement te bieden hebben.'

Maar daardoor ontstaat een gebrek aan overzicht en inzicht in de praktijk.

,,Dat is waar. Ik hoop dat we in staat zijn die externe oriëntatie weer terug te veroveren door de ambtenaren op het schoolplein samen met de scholen beleid te laten maken.'

Denkt u dat die nieuwe taak voldoende is om de ambtenaren blijvend aan u te binden?

,,Nee. Mensen triggeren op de inhoud van hun werk en de begeleiding die ze krijgen. We moeten loskomen van de hierarchische opbouw van functies. Het moet flexibeler worden. Mobieler ook: een jaar op een plek is te kort, vijf jaar is prima, tien jaar te lang.'

Trekt de ambtelijke top zelf geen conclusies ?

,,Wij moeten het goede voorbeeld geven. We kunnen als organisatie alleen maar deze cultuuromslag maken als we geloofwaardig zijn. Dat vergt ander leiderschap aan de top.

Is het dan niet logisch de secretaris-generaal te vervangen? Hij zit vijf jaar op zijn plek.

,,Ik vind dat niet nodig. Hij is zelf gestart met de cultuuromslag.'

De voorlichter van secretaris-generaal Holthuis had tevoren gezegd dat `die niet gaat over' een klimaatsverandering op het departement.

,,Toen ik kwam is het in mijn takenpakket terechtgekomen.'

En de minister?

,,Die heeft belangstelling voor dit onderwerp. Maar het vormt geen hoofdpunt van aandacht. Hij heeft het druk met zijn eigen beleidsagenda.'