Lok haalt strengheid uit portret koningin Beatrix

Kunstenaar Jeroen Henneman maakte een portret van koningin Beatrix. Het contact verliep allerhartelijkst.

Met lichte verbazing heeft kunstenaar Jeroen Henneman (1942) de afgelopen dagen de discussie gevolgd over de rol van koningin Beatrix in het Nederlandse staatsbestel. Wat hem betreft: alle goede eigenschappen die je aan een vrouw kunt toedichten, sublimeren zich in Haar. Einde discussie.

Voor iemand als Henneman was het een dankbare opdracht om van Beatrix een bronzen beeld te maken, of eigenlijk: een `staande tekening', de vorm die hij tien jaar geleden bedacht als combinatie van tekening en object. Vanmiddag wordt de staande tekening van Beatrix onthuld door prins Willem-Alexander bij het hoogheemraadschap van Rijnland in Leiden.

,,Een koningin heeft voor mijn gevoel een verzachtende invloed op het koele technocratische bestuur. Het pleziert mij intuïtief dat zij er is. In mijn fantasie zit in haar een grote rechtschapenheid'', zegt Henneman. Of dat ook de werkelijkheid is, ach, dat is weer een ander verhaal. Minder interessant, vindt Henneman. ,,Nou ja, als blijkt dat de wereld door toedoen van de koningin in zak en as raakt, ben ik wel bereid om mijn mening te herzien. Maar tot nu toe is dat niet het geval.''

Ter voorbereiding van het portret maakte Henneman foto's van de koningin en had een gesprek met haar. Hij was zeer te spreken over die sessie. ,,Totaal respect'' viel hem ten deel. ,,De koningin heeft zo'n grote passie voor de beeldende kunst dat zij kunstenaars behandelt als gelijken. Ze is verdraagzaam, vriendelijk en behulpzaam en oprecht geïnteresseerd in wat kunstenaars beweegt'', zegt Henneman.

De foto's gebruikte hij voor het maken van een tekening. Die tekening projecteerde hij op een houten plaat. Uit dit hout zaagde hij de afzonderlijke lijntjes van het portret. Deze houten lijntjes bevestigde hij vervolgens met nietjes aan elkaar. Een ,,enorm gepuzzel'' waarbij het aan komt op millimeters. Het object van hout werd daarna in brons gegoten.

Een technisch probleem is dat een dergelijk portret in halfprofiel bij oog en wenkbrauw een bevestigingspunt nodig heeft. Henneman kon dat bij eerdere portretten oplossen met een bril of een haarlok. Maar hoe moest dat nu bij de koningin, die juist bekend staat om haar gebeeldhouwde kapsel? Het is een kapsel dat, als je er eenmaal voor kiest, geen concessies duldt. Dat zag Henneman wel in.

Hij besprak het probleem met de koningin, maar zij wilde zich er niet mee bemoeien. ,,Ze zei: ik ben benieuwd hoe u dat oplost.'' Eigenlijk was de kunstenaar blij met het technische excuus. ,,Die lok was de enige manier om dat strenge eruit te halen. Portretten van haar zijn vaak zo rampzalig formeel.''

Henneman ontdekte in het gezicht van Beatrix een ,,curieus maar aangenaam aspect'': de tegenstelling tussen harde, strenge ogen, en een zachte gelaatsuitdrukking. Dat zit hem in de mond. Henneman heeft er afbeeldingen van de Mona Lisa bij gepakt om die mond goed te krijgen. Het moest een milde glimlach worden.

Zo keek de koningin overigens niet op de foto's die Henneman van haar maakte. De blik is een samenvatting van wat hij in haar zag tijdens publieke optredens en zijn ontmoeting met haar. Dat die ontmoeting naar beider tevredenheid is verlopen, is aan het portret af te lezen. Nee, de blik is niet spottend, zegt Henneman. En ook niet verlegen. ,,Zij is verleidelijk.'' De majesteit kijkt niet naar het publiek, zoals op zo veel officiële afbeeldingen, maar naar de maker van het portret. ,,Dat was ook mijn wens'', zegt Henneman.