`Gij zult niet slopen'

`God is niet te sloop', `Gij zult niet slopen' en `HH Kerk voor de Eeuwigheid'. Deze teksten zijn te lezen op de muur bij de ingang van de Heilig Hartkerk, aan de chique Baronielaan in Breda. Voorzitter A. Meeuwissen van de Vereniging Behoud Heilig Hartkerk prijst de schoonheid van het katholieke godshuis dat dreigt te worden afgebroken. ,,Deze kerk is sierlijk en beschaafd, uitdagend en vol rondingen, heel vrouwelijk.''

Bij het betreden van de kerk zegt Meeuwissen dat ,,niemand het recht heeft de Heilig Hart te slopen''. Het is een neogotische kerk, gebouwd in 1900. Meeuwissen: ,,De Heilig Hartkerk is in een arme tijd gebouwd met geld van de buurtbewoners, die daarvoor centen, sous en stuivers bijeen spaarden.'' Een sou is een muntstuk van tweeënhalve cent.

De kerk verkeert volgens Meeuwissen ,,in prima staat''. Binnen wijst hij aan. ,,Kijk eens naar de muren'', zegt de gepensioneerde aannemer, ,,geen scheur te bekennen. Akkoord, hier en daar is bij de goten een lek, maar het dak is nog perfect. Alleen de toren zou je moeten restaureren.''

In de kerk huizen vier krakers, die Meeuwissen liever omschrijft als ,,kunstenaars''. Ze bewonen en gebruiken het godshuis ,,met veel liefde'', aldus Meeuwissen. ,,Ze richten absoluut geen schade aan. Integendeel, ze knappen het gebouw op, soms met financiële steun van onze vereniging.''

B en W van Breda hebben vorige maand een sloopvergunning afgegeven voor de Heilig Hartkerk, die thans eigendom is van de Ouwehand Bouw Groep uit Katwijk. Het bedrijf wil na de sloop op het terrein 36 appartementen bouwen, maar heeft daarvoor nog geen bouwvergunning; het wachten is op juridische procedures.

Het bisdom sloot de kerk in 1986, omdat het kerkbezoek fors was teruggelopen en de onderhoudskosten niet meer op te brengen waren. Woordvoerder J. Willems van het bisdom: ,,De katholieke kerk kan het benodigde geld voor grote godshuizen niet meer opbrengen. Ze investeerde onevenredig veel in haar gebouwen, te weinig in personen. Dat is veranderd onder het motto Eerst de vent en dan de tent.''

Uit cijfers van het Katholiek Sociaal Kerkelijk Instituut (KASKI) blijkt dat in de periode 1973-1999 196 Nederlandse (vooral grotere) kerkgebouwen aan het gebruik zijn onttrokken. ,,Breda scoort daarbij hoog'', aldus Meeuwissen van de Vereniging Behoud Heilig Hartkerk. Hij verwijt dat het gemeentebestuur: ,,Met name de burgemeesters Nijpels en Merkx hadden geen oog voor cultuurhistorische gebouwen. Merkx zei pas nog niet al te veel waarde aan de Heilig Hartkerk te hechten.''

Meeuwissen herinnert aan een lijst van gesloopte min of meer ,,beeldbepalende kerken'', die dagblad BN/De Stem onlangs publiceerde: in 1967 werd de Maria Hemelvaartkerk ontmanteld, in 1970 was de Barbarakerk aan de beurt. Drie jaar later ging de Theresiakerk tegen de vlakte. Het vrijgekomen terrein van beide kerken was jarenlang een parkeerterrein. In 1976 volgde de sloop van de St. Josephkerk, bij de Oranjeboombrouwerij, waar nu ook auto's staan. In 1989 ging de Gerardus Majellakerk tegen de grond, vier jaar later verdween de Rozenkranskerk. In 1995 werd het godshuis van de Maria Onbevlekte Ontvangenisparochie gesloopt, net als de Driesprongkerk. Het einde is nog niet in zicht.

Wat de Heilig Hartkerk betreft, de gemeente verleende een sloopvergunning nadat het ministerie van OCW weigerde de kerk op de Rijksmonumentenlijst te plaatsen en de Raad van State die beslissing vorig jaar ondersteunde. De Vereniging Behoud Heilig Hartkerk heeft het ministerie gevraagd de kerk ,,op grond van nieuwe feiten'' alsnog tot monument te benoemen. Zo heeft de provincie Noord-Brabant de kerk recent als ,,beschermingswaardig'' omschreven.

Vanavond komen strijders voor het behoud van de kerk in het godshuis bijeen. ,,We geven nooit op'', zegt Meeuwissen fel. ,,De Heilig Hart leent zich prachtig voor een kinderdagverblijf, in deze buurt wonen veel tweeverdieners met brakken (kinderen). De kerk kan ook als concertzaal dienen of als expositieruimte. Voor mijn part bouwen ze er appartementen in. Breda gebruikt een hoop gemeenschapsgeld voor het Chassé-theater; op elk kaartje legt de gemeente geld toe. En voor de kerk is geen geld? Toe nou!''

    • Guido de Vries