Jagen op het Net

Verzamelen komt voort uit een oerverlangen. Het doet er niet zo toe wát wordt verzameld, áls er maar wordt verzameld. Antiek, pokémons of sigarenbandjes. Hoe ziet het leven van de verzamelaar eruit sinds Internet? Een rondgang langs freaks aan de vooravond van de Verzamelaarsbeurs, op 15 en 16 april in Utrecht.

Verzamelen is ook al niet meer wat het geweest is. De romantiek van het struinen langs ogenschijnlijke rommel op de vlooienmarkt; thuiskomen met de neus vol stof en een tas vol aanwinsten; pijnlijke voeten van het gesjouw langs kramen vol prullaria, maar tegelijkertijd zo in- en ingelukkig...

Ze zijn er natuurlijk nog wel, de struiners, maar met de komst van Internet neemt hun aantal met rasse schreden af. Het net geeft de mogelijkheid vanuit de luie stoel, met een biertje links en een zak chips rechts, de gehele wereld af te speuren naar ontbrekende verzamelstukken. Het moderne struinen heet websurfen. De moderne rommelmarkt is een veiling- of ruilbeurssite, keurig ingedeeld naar soorten verzamelingen. En of dat ene sigarenbandje nu in Coevorden of Casablanca ligt, maakt niet uit, want cyberspace, creditcardbetalingen en bezorgdiensten zijn grenzeloos. Een verzameling is tegenwoordig zo bij elkaar geklikt.

De manieren van vergaren zijn veranderd, maar de oorsprong van verzamelwoede is nog altijd dezelfde, zeggen psychologen. Verzamelen is een oerinstinct. Nu de dagelijkse jacht op voedsel louter nog bestaat uit het kiezen van de snelste kassarij bij de Albert Heijn, zoekt het oude instinct van jagen en verzamelen een meer eigentijdse weg naar buiten. Instincten zijn immers even flexibel als hardnekkig. De kick bij het vinden van een ontbrekend verzamelstuk is wellicht gelijk aan de stoot adrenaline die door het lijf van de oerjager gierde bij het omleggen van een bizon.

Dus die muffige postzegelverzamelaar die zich elke avond op zolder terugtrekt met zijn schatten is in de kern een oerman die niet schroomt zijn instincten de vrije loop te laten! Die pukkelige puber met zijn bierglazencollectie? Achter die acne schuilt een grommende woesteling! Kortom: wie een echte vent of een beestachtige vrouw zoekt, informeert op het eerste afspraakje meteen naar zijn of haar hobby's.

Het kan niet moeilijk zijn op zo'n oermens te stuiten: één op de tien Nederlanders is fervent verzamelaar. Gert Postma van het Nationaal Verzamelaars Platform schat dat jaarlijks zo'n miljard gulden omgaat in de verzamelbranche. En dat zal met het groeiende gebruik van Internet alleen maar toenemen.

Briko van Schalk spaart al tien jaar alles van Dick Bruna en surft sinds zes maanden dagelijks over het web op zoek naar aanwinsten. ,,Voordat ik Internet had, spaarde ik voor reizen naar bijvoorbeeld Japan, waar veel Nijntje-spullen te koop zijn. Vakanties werden altijd gecombineerd met speurtochten naar eerste, buitenlandse drukken. Het verzamelen ging vrij langzaam. Nu surf ik de verzamel- en veilingsites af en scoor ik regelmatig een aanwinst. Dit jaar hebben we voor het eerst een Bruna-vrije vakantiebestemming geboekt.''

Maar ondanks de mogelijkheden in cyberspace zal het struinen nooit helemáál verdwijnen, denkt – en hoopt – Gusette Richter, importeur van antiek en curiosa. ,,Vooral hele waardevolle verzamelstukken wil je toch eerst in de handen houden en keuren, voor je tot aanschaf overgaat. Het Internet biedt alleen maar foto's. Als het om antiek gaat, blijft het struinen altijd bestaan.Minder waardevolle verzamelobjecten importeer ik steeds minder, dat levert me te weinig op. De klant stuurt immers nu zelf een e-mailtje naar die handelaar in Frankrijk.''

Richter levert regelmatig aan verzamelaars/handelaren die op beurzen staan en merkt dat de collectioneur door Internet wel iets ongeduldiger wordt. ,,Verzamelaars willen meer, in kortere tijd. Vroeger lieten klanten mij speuren naar dat éne stuk aardewerk of dat éne antieke kinderserviesje. Ik belde ze soms pas jaren later op met het goede nieuws en dan waren ze als een kind zo blij. Nu vragen ze me: Kun je dat-en-dat binnen een maand leveren? Anders duurt het me te lang.'' De oerdrift heeft kennelijk niet zijn kracht verloren, maar wel een kortere spanningsboog gekregen.

Dat is het duidelijkst op Neêrlands schoolpleinen. Verzamelrages volgen elkaar in rap tempo op. Zaten moeders, vaders en oppassers een tijdje geleden nog met de `verzorging' van huilende en virtueel poepende Furby's in de maag (van veel scholen verbannen omdat er met de kids geen educatief land meer te bezeilen viel), vandaag de dag dienen zij zich te verdiepen in de raadselen van het kaartspel Pokémon. Verzamelen is onder kinderen de grootste hobby. De commercie wakkert de oerdrift al op jonge leeftijd aan en eens een verzamelaar, altijd een verzamelaar, zo bezweren ervaringsdeskundigen. Nieuwe generaties oermensen zijn dus continu in aanmaak. De ware verzamelaar is echter wars van rages, hoewel er een categorie is die zich stort op de naweeën van verkooptoppers. Zo zijn er tienduizenden intelligente volwassen, mannen en vrouwen, die het te kwaad krijgen als ze op de kleedjesmarkt een figuurtje uit een Kinderüberraschungsei vinden. De veelal incomplete, plastic poppetjes en autootjes leveren grof geld op. Er zijn `breedgeoriënteerde' en `gespecialiseerde' verzamelaars, zegt Kinderüberraschungskenner Gertie Möhl. ,,De eerste groep spaart alle figuurtjes, daar behoor ik toe. De tweede speurt naar exemplaren uit een bepaalde periode. Of alleen naar de autootjes bijvoorbeeld. Deze mensen zijn de fanatiekste en betalen tot drieduizend gulden voor een stuk dat ze per se willen hebben.'' En zodra de collectie compleet is? Möhl: ,,Ik zie binnen mijn verzamelvriendenkring een hang naar het verzamelen van de McDonald's-gifts in de kindermenu's. Dat is het volgende stadium, het summum.''

Het sparen van gimmicks zoals bovenstaande is eigenlijk een gekke verzamelwoede. De speurtocht is in theorie eindig, het is slechts een kwestie van afstrepen op de in omloop zijnde productie-lijsten. Dat geldt niet voor verzamelingen van spullen met een authentieke waarde, zoals antiek of design. Of voor collecties die ontstaan door een beroepsmatige interesse: artsen die oude medische instrumenten verzamelen of ex-Fokkerwerknemers die tijdschriftadvertenties van de vliegtuigfabrikant sparen. Zij hebben geen helder overzicht en strepen niet af. Zij blijven geduldig speuren naar die ene speld in de hooiberg, die ene nietsvermoedende bizon in het woud: poef, jij bent dood.

    • Aranka Klomp