Het mirakel van Oudenbosch

Een non huppelt de hoofdstraat over naar het woonhuis van de Zusters Franciscanessen. Ze glimlacht verlegen en laat even iets zien van het meisje dat ze ooit is geweest. Iets verderop in de straat staan de gebouwen van het Pensionaat St. Anna, het klooster van de Broeders van Oudenbosch en het Instituut St. Louis, een jongenskostschool, waarvan leerlingen in de jaren 1861-'70 in groten getale naar Rome trokken om de kerkelijke staat te verdedigen tegen Garibaldi. Het zijn bijna uitgewiste sporen van het `rijke roomse leven'. Want het Pensionaat is tegenwoordig gemeentehuis, het klooster een hotel, het Instituut St. Louis wordt verbouwd tot een appartementencomplex en non wil bijna niemand meer zijn.

Toch beleeft het katholicisme in Oudenbosch de laatste drie jaar een wonderlijke opleving. Oorzaak: een jonge, ambitieuze pastoor en de aanwezigheid van de Basiliek van de H.H. Agatha en Barbara, een door P.J.H. Cuypers ontworpen kopie van de St. Pieter in Rome (schaal 1:16). Alleen al de koepel van dit monumentale kerkgebouw ontlokt de treinreiziger op het traject Rotterdam-Roosendaal de `Wat krijgen we nou'-gedachte.

Oudenbosch dankt het gebedshuis aan de geloofsijver van Willem Hellemons (1810-'84), die als jong priester een paar jaar in Rome had gestudeerd, waar hij onder de indruk was geraakt van de architectonische schoonheid van de pauselijke stad. Eenmaal pastoor in het 3.500 inwoners tellende Oudenbosch maakte hij zijn parochianen enthousiast voor een nieuwe kerk naar Romeins voorbeeld. Na drie ongetwijfeld bevlogen preken zwichtten ze voor zijn wens, zamelden geld in en bijna dertig jaar later werd de laatste hand gelegd aan de façade, een kopie van de voorgevel van de Romeinse St. Jan van Lateranen.

Vandaag de dag komen bezoekers uit de hele wereld de basiliek bezichtigen. Een enkele keer wordt er zelfs een speelfilm opgenomen, zoals laatst nog met Jeroen Krabbé; in de geldverslindende filmindustrie leiden lang niet alle wegen naar Rome.

Halverwege de wenteltrap naar de 63 meter hoge koepel bevindt zich een winkeltje. Ansichtkaarten, rozenkransen (`in diverse uitvoeringen'), Christus- en Mariabeelden in alle maten en kleuren, devotieprentjes, bezinningsboekjes, cd's met orgelmuziek, vergulde rubberen engeltjes, ze gaan als zoete broodjes over de toonbank. ,,De bezoekers komen uit Australië, Amerika, Duitsland en Polen'', zegt beheerder Mieke Dekkers. ,,Driehonderd gulden voor een Mariabeeld is doodgewoon. En het zijn juist protestanten die hier de spulletjes kopen.'' Ze heeft haar hart en ziel aan de basiliek verpacht, niet in de laatste plaats sinds de komst van de nieuwe pastoor. ,,Als pastoor Verbeek de mis leidt, zitten er zo'n twee à driehonderd mensen in de kerk'', zegt ze met een hemelse blik. ,,Hij doet alles om er wat van te maken. Zo heeft hij al voor de derde keer een carnavalsmis op poten gezet. Zoiets is niet eerder gebeurd. De kerk zat berstens vol.''

Spiegeltjes, kraaltjes en boerenzakdoeken als lokvogels voor de beminde gelovigen? Zouden heidenen en anti-papisten in de 21ste eeuw opnieuw in hun vooroordelen worden bevestigd? Niets van dit alles. Want ook in geloofszaken is de waarheid soms eenvoudiger dan zij in eerste instantie lijkt. ,,Naar tal van mensen heeft de kerk een dun draadje lopen'', zegt de 33-jarige Paul Verbeek nuchter. ,,We moeten nu naar manieren zoeken om dat draadje vast te houden. En dat zoeken doen we met een netwerk van zo'n twee à driehonderd vrijwilligers. Verder zijn nieuwe initiatieven genomen op het gebied van toerisme, pastorale activiteiten, het aanbieden van bezinningsboekjes, of het aankopen van nieuwe kunstwerken voor de basiliek.'' Het geheim van Oudenbosch is voor een deel ook te verklaren door het feit dat de Agatha-en-Barbarabasiliek als enige kerk in de wijde omtrek iedere dag geopend is. ,,Gelovigen kunnen er op elk gewenst moment binnenlopen om een kaars op te steken of zich te laten zegenen'', zegt de pastoor, die onderstreept dat als gevolg hiervan de liefde van de Oudenbosschers voor hun basiliek alleen maar groeit. Verbeek: ,,Het is de trots van de gemeenschap om het gebouw in goede staat te houden. Ook de pastoors hebben vanaf de stichting steeds weer verder gebouwd aan de basiliek. Door een hedendaagse kunstenaar uit Antwerpen een impressie van God te laten maken, laten we zien dat de basiliek niet alleen naar het verleden wijst, maar ook naar de toekomst.''

Verbeek is een van de weinige jonge pastoors in het bisdom Breda. Want nog altijd komen er minder jonge priesters bij dan er oudere met emeritaat gaan. Ondanks het teruglopend aantal geestelijken meent Verbeek dat de kerk in de huidige oppervlakkige en materialistische tijd wel degelijk toekomst heeft, vooral als zij de dialoog met andere maatschappelijke groeperingen aangaat: ,,Ik denk dat een omslag aan de gang is. De zakelijke samenleving van nu, waarin `haast' de boventoon voert, wacht op een antwoord. Want zoals het nu gaat, houd je het maar een paar jaar vol. In dat opzicht kunnen we veel leren van de moslims in ons land: zij cultiveren hun eigenheid om hun identiteit te behouden. Waar Nederlanders gehaast door een rouwstoet heen rijden, wachten moslims totdat die voorbij is.'' Protestanten die Mariabeelden kopen, moslims die van een grotere beschaving getuigen dan autochtone Nederlanders, het vormt een waardevolle bijdrage aan het multiculturele debat.

Als de rol van paus Johannes Paulus II in de `moderne' kerk ter sprake komt, is Verbeek optimistisch: door het erkennen van de vergissingen die in de loop der eeuwen door de kerk tegenover andersgelovigen zijn begaan, heeft de paus ,,de feilbaarheid van de kerk aangegeven. En dat is juist het bijzondere.'' Mieke Dekkers denkt er anders over: ,,Ik ben geschrokken van de woorden van de paus. Ik heb altijd alles geloofd wat de pastoors zeiden en nu blijkt het ineens anders te zijn.''

Het historische mea culpa verleidt Verbeek tot een wijze uitspraak over de wat minder progressieve opvattingen van zijn baas in Rome, zoals op het gebied van geboortebeperking: ,,In mijn vorige parochie heeft iemand mij eens geleerd dat niets ter wereld zo tegenstrijdig is als een mens.''